« يا قَوْمِ أَوْفُوا الْمِكْيالَ وَ الْمِيزانَ بِالْقِسْطِ وَ لا تَبْخَسُوا النَّاسَ أَشْياءَهُمْ وَ لا تَعْثَوْا فِي الْأَرْضِ مُفْسِدِينَ بَقِيَّتُ اللَّهِ خَيْرٌ لَكُمْ إِنْ كُنْتُمْ مُؤْمِنِينَ .
« 1 »
اى قوم من ! پيمانه و ترازو را به انصاف ، تمام دهيد و از مردم ، چيزهايشان ( كالاهايشان ) را نكاهيد و در زمين ، به تباهكارى مكوشيد . اگر ايمان داريد ، باقى گذاشتهء خداوند [ از حلال ] براى شما بهتر است » .
در اين آيه ، « بقيّة اللَّه » ، يعنى بر جاى مانده از مال حلال ، براى مردم نيكتر معرّفى شده است و سود عادلانهاى كه از داد و ستد حلال به دست مىآيد ، پُر بركت دانسته شده است . بنا بر اين ، مؤمنان واقعى ، كمفروشى و زيادهطلبى را فرو مىگذارند و به سود عادلانه خويش ، خشنودند .
مفهوم « بقيّة اللَّه » ، در احاديث
واژهء « بقية اللَّه » ، در متون روايى ، با نگرش به معناى لغوى آن ، به اهل بيت عليهم السلام تفسير شده است ؛ زيرا آنان ، برجاى مانده و باقى ماندهء حجّتهاى الهىاند . بنا بر اين تفسير ، زمين ، از حجّت و برهان ، خالى نمىمانَد . پيامبران ، دليلهاى آشكار خداوند بودهاند و با پايان پذيرفتن دوران پيامبران با رسالت يافتن پيامبر ختمى مرتبت ، اين راه به وسيلهء اهل بيت او ادامه مىيابد و هر يك از آن بزرگواران ، باقى ماندهء حجّتهاى پيشيناند و اينك ، دوازدهمين پيشواى عدالت ، امام مهدى عليه السلام ، بر جاى مانده از حجّتهاى الهى است و او همان بقية اللَّه است كه در امتدادِ راه پيامبران و امامان عليهم السلام حركت مىكند .
نخستين امام برحق ، على عليه السلام ، بر پايهء روايتى ، در توصيف قائم عليه السلام مىفرمايد :
بَقِيَّةٌ مِن بَقايا حُجَّتِهِ ، خَلِيفَةٌ مِن خَلائِفِ أنبِيائِهِ . « 2 »
او باقى ماندهء حجّتهاى خدا و جانشينى از جانشينانِ پيامبرانِ اوست .
هامش
( 1 ) . سورهء هود ، آيهء 85 و 86 .
( 2 ) . نهج البلاغة ، خطبهء 182 .