قرآن است كه :
« الَّذِينَ هُمْ عَلى صَلاتِهِمْ دائِمُونَ .
« 1 »
آنان كه بر نماز خويش ، پيوسته [ و پاينده ] اند » .
موحّدان راستين ، اگر چه به كارهاى روزمرّهء خويش مىپردازند ، امّا همواره در حال عبادتاند :
خوشا آنان كه دائم در نمازند * بهشت جاودان ، بازارشان بى .
پيامبر اعظم صلى الله عليه و آله ، در سفارشى به ابو ذر ، از او خواست كه در هر كارى ، انگيزهء پاك داشته باشد :
لِيَكُن لَكَ فِى كُلِّ شَىءٍ نِيَّةٌ صالِحَةٌ حَتَّى فِى النَّومِ وَ الأَكلِ . « 2 »
بايد در هر كارى ، نيّتى پاك داشته باشى ، حتّى در خوابيدن و خوردن .
اخلاص در توحيد ، تمامِ مراتب پيشين را در بر مىگيرد ؛ امّا يكى از بالاترين مراتب توحيد ، توحيد عملى است ؛ يعنى اين كه انسان در تمامِ كارهايش ، انگيزهء الهى داشته باشد و با نگاه به خدا ، زندگىاش را سامان دهد .
ب ) چشمپوشى از پاداش . بالاترين مراتب اخلاص در توحيد ، آن است كه انسان در عبادت و اطاعت ، از خداوند متعال ، مزد طلب نكند ؛ بلكه عشق و محبّت خدا ، او را به اطاعت از او ، وادار نمايد . امام صادق عليه السلام ، انگيزههاى گوناگون مردم در پرستش را چنين بيان كرده است :
إنَّ النَّاسَ يَعبُدُونَ اللَّهَ عز و جل عَلى ثَلاثَةِ أوجُهٍ : فَطَبَقَةٌ يَعبُدُونَهُ رَغْبَةً فِى ثَوابِهِ فَتِلكَ عِبادَةُ الحُرَصاءِ وَ هُوَ الطَّمَعُ ، وَ آخَرُونَ يَعبُدُونَهُ فَرقاً مِنَ النّارِ فَتِلكَ عِبادَةُ العَبِيدِ وَ هِىَ الرَّهبَةُ ، وَ لكِنّى أعبُدُهُ حُبَّاً لَهُ عز و جل فَتِلكَ عِبادَةُ الكِرامِ وَ هُوَ الأمنُ . « 3 »
مردم ، خداى را به سه گونه عبادت مىكنند : دستهاى از سرِ رغبت به پاداش الهى ، او را
هامش
( 1 ) . سورهء معارج ، آيهء 23 .
( 2 ) . مكارم الأخلاق ، ص 464 .
( 3 ) . الخصال ، ص 188 ، ح 259 .