تقسيم كار قائل شويم . ثالثاً ممكن است رجعت ساير امامان ، پس از شهادت امام مهدى عليه السلام باشد . دليلى قاطع بر اين مطلب نيست كه امامت امام زمان عليه السلام تا قيامت ادامه خواهد داشت ، به ويژه اين كه در برخى احاديث ، از رحلت ايشان و كفن و دفنشان به دست امام حسين عليه السلام سخن رفته است . افزون بر اين ، حديثى از رجعت امير مؤمنان عليه السلام و امامان ديگر سخن گفته است و امامان عليهم السلام را به عنوان كارگزاران على عليه السلام معرّفى كرده است . « 1 »
پاسخهاى ديگرى نيز به اين اشكال دادهاند كه براى پرهيز از تطويل ، از بيان آنها خوددارى مىكنيم ؛ « 2 » امّا در هر حال ، عدد امامان از دوازده ، تجاوز نخواهد كرد و همان امامان قبلى باز خواهند گشت .
7 . رجعت ، مستلزم تناسخ است و تناسخ از نظر اسلام ، مردود است . پس رجعت ، مردود است .
پاسخ : اين اشكال از فهم نادرست معناى تناسخ و معناى رجعت ناشى شده است . تناسخ به معناى آن است كه روح كسى پس از مرگ ، در بدنى ديگر ، غير از بدن خودش وارد شود ؛ امّا رجعت به معناى بازگشت روح به بدن خود فرد است ، دقيقاً مانند همان اتّفاقى كه در معاد خواهد افتاد . اگر بازگشت روح به بدن در معاد مستلزم تناسخ است ، در رجعت هم هست ؛ امّا نه در معاد و نه در رجعت ، بازگشت به بدنى ديگر نيست ؛ بلكه بازگشت به بدن خود فرد است . بنا بر اين ، هيچ امرى كه محال يا خلاف اسلام باشد اتّفاق نخواهد افتاد .
7 . كسى كه به كمال خاصّ خود رسيده ، اگر پس از مرگ ، دوباره به دنيا باز گردد ، رجوع از فعل به قوّه است و اين ، محال است ؛ زيرا قوّهاى كه يك بار به فعليت برسد ، بار ديگر به قوّه باز نمىگردد . نفْس انسان با مُردن ، تجرّد پيدا مىكند و يك
هامش
( 1 ) . مختصر بصائر الدرجات : ص 29 ، بحار الأنوار : ج 53 ص 74 ح 75 .
( 2 ) . براى ديدن آنها ، ر . ك : الإيقاظ من الهجعة : ص 412 - 421 .