احاديث امامان اهل بيت عليهم السلام را در بارهء مهدى باز مىگويد ؛ « 1 » امّا از نكتههاى در خور تأمل در رهيافت سمنانى ، تأكيد فراوان او بر بهرهمندى مهدى عليه السلام از مواريث خَلقى ، خُلقى و معنوى پيامبر صلى الله عليه و آله ، يا به تعبير وى ، از هر سه نطفهء صلبى ، قلبى و زبان سرِّ رسول صلى الله عليه و آله است ؛ چيزى كه ، به اعتقاد وى ، در هيچ يك از امامان يازدهگانهء پيش از مهدى سابقه ندارد . مهدى موعود از اين جهت ، داراى ويژگىها و خصايص اخلاقى معنوى و عرفانى ويژهاى خواهد بود .
سمنانى در مجلس 23 از چهل مجلس كتابش ، « 2 » آن جا كه در بارهء اهل بيت عليهم السلام سخن مىگويد ، مهدى را امام و صاحب علوم غريبه و داراى همهء مقاماتى مىشمارد كه امامان اهل بيت عليهم السلام داشتهاند « 3 » . « 4 »
تحليل و جمع بندى
1 . اين رويكردهاى سهگانه در طول ده قرن ، يعنى از قرن چهارم تا پانزدهم ، شكل
هامش
( 1 ) . گفتنى است كه صوفيان اهل سنّت ، همچون قُشيرى و سنايى و عطّار و مولوى و رزبهان بقلى و عبد القادرگيلانى و سيوطى و سخاوى و مناوى ، اعتبار و احترام فوق العادهاى براى امامان اهل بيت عليهم السلام و سخنان آنان قائلاند و از ميان آنها ، گروهى كه با عنوان « سنّيان دوازده امامى » شناخته مىشوند ، از قبيل : ابراهيم حمويى ( مؤلّف فرائد السمطين ) و معين الدين حوينى ( مؤلّف نگارستان ) و عمر بن شجاع الدين موصلى ( مؤلّف النعمى المقيم ) و شَبراوى ( مؤلّف الإتحاف ) ، امامان اهل بيت را « امام » و معصوم » نيز مىدانند ، اگر چه خلافت و حكومت را شأنى جدا از امامت ( ولايت كلّيهء الهيه ) و از حقوق و شئون مردم و واگذار شده به آنان مىشمارند ( ر . ك : تاريخ تشيّع در ايران ، رسول جعفريان : ص 841 ) .
( 2 ) . العروة لأهل الخلوة و الجلوة : ص 35 .
( 3 ) . براى گزارش ديدگاهها و عقايد عرفا و صوفيان از مقالهء « گونهشناسى انديشهء موعود در عرفان و تصوف اسلامى » ، اثر محمّد نصيرى ، چاپشده در كتاب گونهشناسى انديشهء منجى موعود در اديان ( ص 361 - 408 ) بهره بردهام .
( 4 ) . آثار ديگرى نيز با روش عرفانى - صوفى در موضوع مهدويّت نگاشته شده است ؛ از جمله :
- علامات المهدى ، صدر الدين قونوى .
- مثنوى عجايبات يا علائم ظهور ، شاه نعمةاللَّه ولى .
- رساله مهديه ، شاه نعمة اللَّه ولى .