8 . شرح التوحيد للصدوق ، از قاضى محمّد سعيد بن محمّد مفيد قمى ( م بعد از 1106 ق ) . « 1 » شرح عرفانى ، فلسفى مفصّلى است در چهار جزء بر التوحيد شيخ صدوق كه در سال 1099 ق ، به پايان رسيده است .
9 . منهج اليقين ، از سيّد علاءالدين محمّد بن ابى تراب گلستانه ( م 1110 ق ) . « 2 » شرحى است بر وصيّت امام صادق عليه السلام به شيعيان كه به زبان فارسى نگاشته شده است .
غريب الحديث
چنانكه در بررسى وضعيّت حديث اهل سنّت گفته شد ، غريبالحديث ، عبارت است از واژهها و لغات ناآشنا و غير مستعمل در متن حديث ، كه فهم مطلب را براى خواننده ، مشكل مىنمايد .
در قرن يازدهم هجرى ، فخرالدين بن محمّد على خفاجى ، مشهور به طريحى ( م 1085 يا 1087 ق ) كه از شيعيان ادب آموخته و سيراب شده از علم صحيح اهل بيت عليهم السلام بود ، كوششى بزرگ را آغاز كرد . او به تحقيق در واژههاى ناآشناى قرآن و حديث پرداخت « 3 » و براى واژههاى غريب هر كدام از اينها كتاب مستقلّى نوشت .
كتاب غريب القرآن وى ، در بخش مربوط به تفاسير روايى آمده است ؛ ولى در باب حديث ، وى موفّق شد تا در آخرين دههء عمر پُربارش كتاب مجمعالبحرين و مطلع النيّرين را به پژوهشگران و كاوشگران حديث اهل بيت عليهم السلام عرضه كند . وى در تدوين اين كتاب ، از همهء كتابهاى مهم غريب الحديث ، لغت ، تفسير و . . . سود برده است . « 4 » روش مؤلّف در اين كتاب ، بدين شكل است كه در ترتيب واژهها ، از روش
هامش
( 1 ) . الذريعة ، ج 13 ، ص 153 ؛ فهرست نسخ خطّى كتابخانهء آية اللَّه مرعشى ، ج 1 ، ص 39 .
( 2 ) . الذريعة ، ج 23 ، ص 76 ؛ فهرست نسخ خطى كتابخانهء آيةاللَّه مرعشى ، ج 17 ، ص 54 .
( 3 ) . مجلّهء علوم حديث ، ش 13 ، ص 101 : « سير تدوين غريب الحديث » ، عبدالهادى مسعودى .
( 4 ) . همان ، ص 102 .