فصل يكم : كليات
وضعيت فرهنگى - اجتماعى شيعه در سدههاى دوازدهم و سيزدهم
دورهء صفويه
نسبت صفوى در نام پادشاهان سلسلهاى كه به كوشش شاه اسماعيل در سال 905 ق ، تأسيس شد ، از نام جدّ اين دودمان ، يعنى شيخ صفى الدين ابو اسحاق اردبيلى ( 650 - 735 ق ) گرفته شده است . بررسى تحوّلات فرهنگى ، اجتماعى و سياسى ايران در دورهء پادشاهان مختلف اين سلسله از آغاز تا انجام ، از چارچوب اين نوشتار ، خارج است ؛ زيرا مقطع زمانى مورد بحث ما تنها دو قرن دوازدهم و سيزدهم ( از سال 1112 تا 1312 ق ) است . بر اين اساس ، تا زوال كامل سلسلهء صفوى كه در 24 شوّال 1148 ، با تاجگذارى نادر شاه افشار رخ داد ، 36 سال از اواخر دورهء حكومت صفوى به بحث ما مربوط مىشود .
سه ، چهار دههء آخر حكومت سلسلهء صفويه نيز شاهد تحوّلات فرهنگى ، اجتماعىاى بوده است كه البته بخشى از آن ريشه در گذشتهء اين حكومت دارد و از اشاره به آن گريزى نيست . در دورهء صفويه ، با تبليغ و تلاش مستمر شيعى ، تشيّع به صورت مذهب رسمى و واحد ايران در آمد و درميان مردم ، جايگاه ويژهء خود را يافت . در اين دوران ، با شكلگيرى حوزهء علميهء اصفهان ، مهاجرت دانشمندان شيعى جبل عامل به ايران و رواج تحقيق و گفتگوهاى علمى مستمر ، ابعاد اعتقادى ، فقهى و