يك زمان ، هيچ رابطهء مستقيمى ميان اوضاع فرهنگى و حديث ، نتوان برقرار كرد .
ذكر اين نكته نيز لازم است كه اين نوشتار ، كارى رجالى نيست ؛ چرا كه در علم رجال به احوال راويان حديث ، از آن جهت كه در ردّ و قبول گفتهء آنان مؤثّر است ، پرداخته مىشود و در اين مجال ، به چنين مسألهاى پرداخته نشده است .
همچنين ، نگارنده با تنظيم فصل دوم ، سوم و چهارم اين نوشتار ، صرفاً درصدد نگارش فهرست آثار مربوط به حديث و علوم حديثى نيست ؛ بلكه با تفكيك موضوعات و قرار دادن مدخل براى هر عنوان ، قصد دارد چارچوبى از فعّاليتهاى حديثى در اين مقطع زمانى را به نمايش بگذارد . نيز با رعايت ترتيب تاريخى آثار ، امكان مقايسهء كمّى و احياناً كيفى آنها را براى خوانندگان ، فراهم آورد .
در فصل پنجم ، با ذكر شرح حال مختصر و فهرست آثار حديثى بيش از هفتاد نفر از دانشمندان شيعه كه نقش بيشترى در عرصهء حديث ايفا كردهاند ، آشنايى هر چند اندكى نسبت به اين دانشمندان و سهم آنان در نشر حديث ، حاصل مىشود .
روشن است كه اين كار ، بخشى از تاريخ حديث در اين دوره است . در عين حال ، نقش اين دانشمندان در عرصهء حديث ، يكسان نيست . برخى داراى نقش بيشتر و مؤثّرترى بودهاند كه اين مسئله نيز در نگاه به تأليفات آنان ، نمايان مىگردد .
با توجّه به اين كه تدارك شرح حال هر چند اجمالى براى تمام صاحبان اثر ، ميسّر نشد ، شرح حال بيش از نيمى از افرادى كه نوشتهاى در باب حديث و يا علوم مربوط به آن دارند ، در اين كتاب ، نيامده و شرح حال بسيار اجمالى بيش از 140 تن از صاحبان آثار حديثى نيز در پانوشتها آمده است . اين كار ، تنها براى حفظ يكدستى مطالب كتاب ، صورت گرفته و ممكن است خواننده را با سؤالاتى رو به رو كند ، از جمله اين كه : چرا شرح حال برخى از افراد ، نيامده است ؟ و اى بسا برخى را به داورىهاى شتابزده بكشاند ، مانند اين كه : مگر فلان دانشمند ، چه برترى اى بر فلان دانشمند ديگر دارد كه شرح حال يكى آمده و شرح حال ديگرى نيامده است ؟ يا اين
تاريخ حديث شيعه ( در سده هاى دوازدهم و سيزدهم هجرى ) ( فارسى ) — صفحة 8
مساهمون: حسين صفره
ص٨