حديثى شيعه ، رشد همگونى يافت و در نتيجهء تلاشهاى دانشمندان بزرگ شيعه ، مانند علّامهء مجلسى و ديگران در نشر علوم اهل بيت عصمت و طهارت عليهم السلام ، معارف دينى در ميان تودههاى مردم مسلمان ، رواج و گسترش درخورى پيدا كرد و بسيارى از زمينههاى انحراف ، از ميان رفت .
فقها و محدّثان ، با بهرهگيرى از امكانات سياسى موجود ، تلاش گستردهاى را براى تبويب و تنظيم مجموعههاى روايى و تشريح مسائل فقهى آغاز كردند و اصفهان ، به صورت مركز فعّال و پُر تحرك تشيّع ، نياز علمى و فكرى بخشهاى مختلف جهان شيعه را تأمين مىكرد .
پس از مرگ شاه سليمان ، امرا ، پسر بزرگ او سلطان حسين ميرزا را در سال 1106 ق ، به سلطنت رساندند و چون وى شخصى ضعيف النفس ، بردبار و بسيار محجوب بود ، بدين ترتيب ، آنان مىتوانستند در سايهء بىكفايتى او ، هر گونه كه بخواهند رفتار كنند . « 1 »
با وجود اين ، در چند سال اوّل حكومت شاه سلطان حسين ، به سبب قدرت معنوى و علمى و توان اجتماعى علّامه مجلسى ، نيروى مذهبى نسبت به دربار ، برترى يافت ، « 2 »
چنان كه به خواست علّامه ، شاه دستور داد شرابخانهها تعطيل شود و در اصلاح اوضاع اخلاقى جامعه ، تلاشهايى صورت گرفت ؛ امّا با نقشهء درباريان ، شاه به شرب خمر وا داشته شد و سپس ، اسير آن گرديد و بساط عيش و نوش ، ديگر بار در دربار برقرار گشت . علاوه بر درباريان ، فحشا و منكرات در ميان عامّهء مردم نيز رواج يافت .
شاه سلطان حسين ، در شرايطى بر تخت سلطنت نشست كه اخباريان بر مسند قضا نشسته و بر مساجد و مدارس ، مسلّط بودند و گرايش صفويان به اخباريان و فشار آنان نسبت به اهل عقل و عرفان ، و متّهم كردن آنان به كفر و الحاد و بدعت ،
هامش
( 1 ) . رك : تاريخ ايران ، ص 700 - 722 .
( 2 ) . رك : حديث پيمانه ، ص 91 - 94 .