رفع آن ، ممكن نباشد . « 1 »
روش ايشان ، جمع بين روايات ، تا حدّ امكان بود ، « 2 » حتّى به نحو تخيير ميان آنها .
در نتيجه ، وقتى تعارض بين روايات ثابت شود و امكان جمع يا تخيير وجود نداشته باشد ، نوبت به معالجهء سندى مىرسد ، كه اوّلين آنها شهرت فتوايى است ؛ يعنى آن كه فقهاى مشهور بر مضمون يكى از متعارضين ، بدون در نظر گرفتن وضعيت راويان حديث ، فتوا داده باشند . در اين صورت است كه روايت معارض ، كنار گذاشته مىشود ، حتّى اگر سندش صحيح باشد .
امّا در صورتى كه اختلاف فتوايى وجود داشته باشد و شهرت فتوايى تحقّق نيابد ، ترجيح با خبرى است كه در كتابهاى حديثى و جوامع روايى معتبر ، بيشتر نقل شده باشد ، و در صورت تساوى در تعداد نقلها و عدم تحقّق شهرت روايى ، سراغ نظر علماى رجال رفته و آنچه ضعيفتر است ، كنار مىگذارد .
پس نزد آية اللَّه بروجردى ، معالجهء سندى ، سه مرحله دارد :
مرحلهء اوّل ، ترجيح از ناحيهء دلالت به وسيلهء اعتماد بر شهرت فتوايى ؛
مرحلهء دوم ، ترجيح از ناحيهء صدور ، بدون در نظر گرفتن سند ، به وسيلهء مؤثّر دانستن تعداد نقل روايات و در مواردى به وسيلهء ضابط بودن راويان يك حديث و اضطراب ديگرى .
مرحلهء سوم ، از راه تضعيفات در سند ، كه شامل : غلو ، جهالت ، عدم توثيق ، مُرسل بودن ، موافق عامّه بودن و . . . انجام مىشود . « 3 »
3 . معجم رجال الحديث
تأليف آية اللَّه سيّد ابوالقاسم موسوى خويى ( 1278 - 1371 ش ) .
هامش
( 1 ) . المنهج الرجالى ، ص 76 ( به نقل از : نهاية التقرير ، ج 1 ، ص 239 و 244 ) .
( 2 ) . همانجا ( به نقل از : البدر الزاهر ، ص 240 ) .
( 3 ) . المنهج الرجالى ، ص 77 - 88 .