مىباشد ( مفرد ) استعمال شده در جزء معنا به علاقهء كلّ و جزء ، پس مىباشد ( استعمال ) مجاز .
و اين ( عدم وجه براى تفصيل ) به دليل روشن بودن آن است كه همانا الفاظ نمىباشند ( الفاظ ) وضع شده مگر براى خود معنا بدون ملاحظهء قيد وحدت و گرنه جايز نبود استعمال در اكثر ، زيرا همانا اكثر نيست ( اكثر ) جزء مقيّد به وحدت ( جزء مفرد مقيّد به وحدت ) ، بلكه مباينت دارد ( اكثر ) آن ( مقيّد به وحدت ) را مباينت شىء به شرط شىء و شىء به شرط لا ، چنان كه مخفى نمىباشد .
و تثنيه و جمع و اگرچه مىباشند ( تثنيه و جمع ) به منزلهء تكرار لفظ مگر آنكه همانا ظاهر ، آن است كه همانا لفظ ، در اين دو ( تثنيه و جمع ) تكرار شده است ( لفظ ) و اراده شده است از هر لفظ ، فردى از افراد معناى آن ( لفظ ) ، نه اينكه همانا اراده شده است از آن ( لفظ ) معنايى از معانى آن ( لفظ ) ، پس وقتى گفته شود مثلا : « دو عين برايم بياور » اراده شده است دو فرد از چشمه نه چشمه و چشم . و تثنيه و جمع در اعلام همانا آن دو ( تثنيه و جمع ) با تأويل بردن مفرد به مسمّاى به آن ( علم ) است . علاوه آنكه همانا اگر گفته شود به تأويل نبردن و كافى بودن اتّحاد در لفظ در استعمال اين دو ( تثنيه و جمع ) به نحو حقيقت بهگونهاى كه جايز باشد اراده كردن چشمه و چشم از تثنيهء عين به نحو حقيقت ، هرآينه نمىباشد اين ( استعمال ) از باب استعمال لفظ در اكثر ، زيرا همانا هيئت اين دو ( تثنيه و جمع ) همانا دلالت مىكند ( هيئت تثنيه و جمع ) بر اراده كردن متعدّد از آنچه ( معنايى ) كه اراده مىشود ( معنا ) از مفرد اين دو ( تثنيه و جمع ) ، پس مىباشد استعمال اين دو ( تثنيه و جمع ) - و اراده كردن متعدّد از معانى آن ( مفرد اين دو ) - استعمال اين دو ( تثنيه و جمع ) در معناى واحد ، نظير آنكه وقتى استعمال شوند ( تثنيه و جمع ) و اراده شود متعدّد از معناى واحد از اين دو ( تثنيه و جمع ) چنان كه مخفى نمىباشد .
آرى ، اگر اراده شده باشد از « عينين » دو فرد از چشمه و دو فرد از چشم ، مىباشد ( چنين
نهاية الوصول ( شرح فارسى كفاية الأصول ) ( فارسى ) — صفحة 319
مساهمون: حسن سيد اشرفى
ص٣١٩