تخطي إلى المحتوى الرئيسي

علوم العربية — صفحة 399

مساهمون:

ص٣٩٩
آمده در كتابت مانند تاء اصلى كشيده نوشته‌اند . و همچنين است اگر محذوف عوضى داشته باشد ، آن عوض حذف مىشود ، و محذوف مرجوع ميگردد ، مانند " اسم : نام ، ابن : پسر ، ابنة : دختر ، است : سرين " اصل اينها " سمو ، بنو ، بنوة ، سته " بوده ، در تصغيرش ميگوئى : " سمىّ ، بنىّ ، بنيّة ، ستيهة " . لكن در مثل " ميت و ناس " كه در اصل " ميّت و اناس " بوده " مويت و نويس " ميگوئى و محذوف را ارجاع نميدهى ، زيرا پس از حذف نيز امكان تصغير بر وزن " فعيل " دارد ، بر خلاف آنها كه دو حرفى است ، يا در عوض همزه وصل آمده ، زيرا همزه وصل هرچه باشد بايد در حال تصغير حذف گردد ، مانند " انقسام ، امرأ : مرد ، امراة : زن ، ابنم : پسر ، ايمن : سوگند ، اثنان : دو مذكر ، اثنتان : دو مؤنث " در تصغير اينها ميگوئى : نقيسيم ، مرىء ، مريئة ، بنيم ، يمين ، ثنيّان ، ثنيّتان " و اصل " اثنان و اثنتان ، اثنيان و اثنتيان " بوده .

( شرائط تصغير )

چند چيز است : 1 - تصغير اختصاص به اسم دارد ، و در فعل و حرف نيست ، لكن تصغير فعل تعجّب استعمال شده است ، مانند " ما احيسنه ، ما احيلاه ، ما اميلحه " در تصغير " ما احسنه ، ما احلاه ، ما املحه ، و مراد از تصغير در اين صيغه اظهار محبّت است باضافه تعجّب . 2 - اسم متمكّن باشد يعنى معرب ، لكن بعضى از اسماء مبنىّ مصغّر آمده بر خلاف اوزان سه‌گانه ، مانند " ذا ، تا ، الّذى ، الّتى "
علوم العربية — صفحة 399 | هاشم حسيني تهرانى