" بدر " كه نام دخترى نهند ، يا اسمى كه در اصل مؤنث است براى مذكرى نام گذارند ، مانند " شمس " كه نام پسرى نهند ، بايد مراعات مسمّى شود ، و در تصغيرش " بديرة و شميس " گويند ، و ابن الانبارىّ گفته : مراعات اصل بايد بشود ، و يونس گفته : هر دو وجه جائز است .
و اگر اسمى پس از تصغير نامگذارى شد ديگر تصغير و تغييرى درش نميشود ، مانند " كميل " كه اسم مذكرى يا مؤنثى گذارند ، و " هريرة " كه اسم مذكرى يا مؤنثى نهند ، از كلام صرفيّين است كه " المصغّر لا يصغّر "
و " عرب : تازيان ، عرس : عروس ، ذود : عدّهاى از شتران ماده از سه تا ده ، حرب : جنگ ، قوس : كمان ، نعل : كفش ، درع :
زره " از آن قاعدة استثناء شده ، و تصغيرش بى تاء آمده ، در صورتى كه مؤنث هستند ، پس ميگوئى : " عريب ، عريس ، ذويد ، الخ " .
و اگر اسم رباعى مؤنث باشد بىعلامت تأنيث ، تاء تأنيث در مصغّرش ملحق نميشود ، زيرا حروف كلمة بسيار مىشود ، و تلفّظش ثقيل ميگردد ، مانند " زينب ، عقرب " در تصغيرش ميگوئى : زيينب ، عقيرب " و " قديدمة ، وريّئة ، اميمة " در تصغير " قدّام : پيش ، وراء : پس ، امام : جلو " نادر و بر خلاف قاعدة است ، و اين سه لفظ مؤنث است ، و تصغير مؤنث الفى در بيان مقصور و ممدود گفته مىشود .
( تصغير مقصور و ممدود )
اسم مقصور چهار حرفى اگر الفش براى تانيث است بر حال خود مصغّر ميگردد ، و حرف مابعد ياء تصغير مكسور نميشود ، مانند " كبرى ، ذكرى ، سلمى ، وسطى " در تصغير اينها گوئى : " كبيرى ،