تخطي إلى المحتوى الرئيسي

علوم العربية — صفحة 354

مساهمون:

ص٣٥٤
وَ أَخْرِجْنِي مُخْرَجَ صِدْقٍ :
و بگو پروردگارا مرا درون كن درون‌كردن راستى و مرا برون كن برون‌كردن راستى - الاسراء - 17 - 80 " ، مدخل و مخرج مصدر ميمىّ است . يا مضاف اليه ميگردد ، مانند " زيد كثير الاحسان " ، و گاهى براى ثلاثى مزيد مصدر ثلاثى مجرد مىآورند ، مانند " تعمّم زيد كعمّتى : عمامة بست زيد مانند عمامة بستن من " و " اختمرت جميلة خمرة حسنة : جميلة خمار انداخت خمار انداختنى نيكو " خمار پارچه‌ايست كه زنان سر را به آن ميپوشانند . و اين‌گونه مصدر تثنية و جمع هم بسته مىشود ، مانند " عملت ، عملتين : عمل كردم دوگونه عمل " و " ضرب زيد عمرا ضربات : زيد عمرو را زد چندگونه زدن " ، و اين نوع مصدر را در اصطلاح نحو " مفعول مطلق نوعىّ " ميگويند . 8 - " مصدر تاكيدىّ " و آن هرمصدرى است كه براى تاكيد فعل مىآورند ، مانند " سلّموا تسليما : تسليم شويد تسليم شدنى " و " ضربت زيدا ضربا " و " كذّبوا بآياتنا كذّابا : و به آيات ما تكذيب كردند تكذيب كردنى " ، و مصدر تاكيدى تثنية و جمع بسته نميشود ، و اين‌گونه را در اصطلاح نحو " مفعول مطلق تاكيدىّ " گويند . 9 - و براى بيان نوع جائز است به غير وزن " فعلة " مصدرى با وصف بياورند ، مانند " ضربت ضربا شديدا " و " اطعت اللّه اطاعة خالصة " . 10 - " اسم المصدر " فاعل كه فعل را انجام ميدهد اثرى از او صادر و تراوش مىكند و بر مفعول واقع ميگردد ، نظر به تراوش