و در باب انفعال ميگوئى : " انطلق ، انطلقا ، انطلقوا الخ " و " ينطلق ، ينطلقان ، ينطلقون الخ " انطلاق بمعنى روانه شدن است ، و مضاعف و معتلّش مانند باب افتعال است ، جز معتلّ الفاء چنانچه گوئى : " انمدّ ، ينمدّ ، " و " انقيد ، ينقاد " و " انرضى ، ينرضى " و در معتل الفاء " انوعد ، ينوعد " و اينها مثالهائى است بناء بر قاعدة لكن استعمال ندارد .
و در باب تفعّل گوئى : " تصرّف ، تصرّفا ، تصرّفوا ، الخ " و " يتصرّف ، يتصرّفان ، يتصرّفون الخ " مضاعف و معتل الفاء و معتل العين در اين باب مانند صحيح است ، چنانچه در مباحث گذشته دانسته شد ، و معتل اللام اعلالش مانند ثلاثى مجرد است ، چنانچه گوئى : تعدّى ، تعدّيا ، تعدّوا ، تعدّيت ، تعدّيتا ، تعدّين ، الخ " و " يتعدّى ، يتعدّيان ، يتعدّون الخ " .
و در باب تفاعل گوئى : تشورك ، تشوركا ، تشوركوا الخ " و " يتشارك ، يتشاركان ، يتشاركون الخ " و در مضاعف گوئى : " تضودّ ، تضودّا ، تضودّو الخ " و " يتضادّ ، يتضادّان ، يتضادّون الخ " و معتل الفاء و معتل العين مانند صحيح است ، و معتل اللام مانند ديگر ابواب است .
و در باب استفعال گوئى : " استكشف ، استكشفا ، استكشفوا الخ " و " يستكشف ، يستكشفان ، يستكشفون الخ " و مضاعف را گوئى :
" استمدّ ، يستمدّ ، و معتل الفاء را گوئى : " استوقد ، يستوقد " و اگر يائى باشد ضمّه تاء در ماضى قلب به كسرة شود و گوئى : " استيسر ،
علوم العربية — صفحة 284
مساهمون: هاشم حسيني تهرانى
ص٢٨٤