ادغام در دو حرفى است كه پهلوى هم باشند ، پس صرف صيغههاى رباعى مجرد در سالم و مضاعف يكى است ، و نيز اگر در رباعى مجرد دو حرف پهلوى هم از يك جنس واقع شود ادغام نيست ، و ترك ادغام به منظور آن است كه وزن رباعى محفوظ بماند ، مانند : شملل ، يشملل ، شمللة و شملالا : سرعت نمودن " ، و مانند رباعى مجرد است باب تفعلل و افعنلال ، ادغام در آنها نيست ، گرچه دو حرف يك جنس پهلوى هم واقع شود ، مانند : " تمعدد ، يتمعدد ، تمعددا :
از هم دور شدن " و به معانى ديگر نيز آمده ، و " اقعندد ، يقعندد ، اقعندادا : اقامت گزيدن " .
( باب افعللال )
در اين باب ادغام واقع مىشود مانند باب افعلال ، و شرح آن در آخر تقسيم دوم گفته شده .
( سه مطلب )
1 - بعضى موادّ به فكّ ادغام استعمال شده ، و آن استثنائى است از قاعده كلّىّ ادغام و آنها مانند : " الل ، اللا : گنده و فاسد شدن " ، و " ضببت الارض ضبابة : اين زمين داراى ضبّ شده " ضبّ : سوسمار است ، و " قطط شعر راسه قططا : موى سرش فرى و پيچان شده " و " لححت عينه لححا : چشمش از چرك بهم چسبيده " و " لخخت عينه لخخا : چشمش اشكبار و كلفت پلك شد " و " عززت النّاقة عزازة : شتر ماده مجراى شيرش تنگ شده " و اين موادّ به غير اين معانى با ادغام استعمال مىشود ، و به اين معانى نيز ادغام جائز