توضيح توهّم : اشاعره كلام نفسى را مدلول كلام لفظى مىدانند و اماميّه و معتزله زايد بر صفات مشهوره را منكر هستند يعنى كلام نفسى را . قوشجى خيال كرده اماميّه و معتزله مدلول كلام لفظى را اين صفات مشهوره مىدانند .
دفع توهّم :
اماميّه و معتزله صفات مشهورهى قائمه به نفس را مدلول كلام لفظى نمىدانند .
توضيح : جمله دو صورت دارد .
1 ) جمله خبريّه : مدلول و معناى جمله خبريّه ثبوت نسبت ( در موجبه ) و عدم ثبوت نسبت ( در سالبه ) در موطن و ظرفش مىباشد . اعمّ از آنكه موطن و ظرف ، خارج ( مثل الانسان كاتب ) و يا ذهن ( مثل الانسان نوع ) باشد .
2 ) جمله انشائيّه اعم از طلبيّه و غير طلبيّه : مدلول و معناى جمله انشائيّه ، وجود انشايى است ( مثلا طلب انشايى ، تمنّى انشايى ، ترجّى انشايى و . . . ) و وجود انشايى گاهى منشأ براى يك سلسله آثار شرعيّه و عرفيّه است مثل صيغهى عقود و ايقاعات .
نكته :
صفات مشهورهى قائمهى به نفس ، مدلول مطابقى جمل انشائيه نيستند ولى مدلول التزامى هستند . به يكى از دو نحوه :
1 ) يا مدلول التزامى عقلى هستند . به اينكه اين صفات قيد موضوع له باشند ( به عنوان شرط ) . مثلا لعلّ موضوعة لانشاء الترجّى المقيّد بكونه عن ترجّ نفسانىّ . و همچنين حال بقيهى الفاظ .
2 ) يا مدلول التزامى عرفى هستند . يعنى اين جمل كثيرا در موردى به كار مىروند كه اين صفات وجود داشته باشند . اين كثرت استعمال باعث مىشود كه هنگام استعمال اين جمل ، ذهن سامع به وجود اين صفات در نفس متكلّم انصراف پيدا كند .