امام حسن دچار وضعى بود كه مىبايست از راه مبارزهء تدريجى پيش رفت . لازمهء چنين مبارزهاى هوشيارى عميق ، تحمل حكيمانه و رنج و درد بردن بسيار است كه امام برد و ديد و براى امام در مدت باقيماندهء عمر خويش - تا روزى كه مسموم شد - امكان قيام دومى نيز دست نداد . يعنى شرايط مساعد به وجود نيامد .
بدين گونه ، مصلحت همان بود كه امام مجتبى جنگ را بهلد تا مظالم نيك روشن شود و موضع دو طرف خوب شناخته گردد و اسلامى نبودن حكومت فاش شود و تا باقيماندهء صحابه و شيعهء غيور در سراسر شهرها و آباديهاى اسلام به عظمت فاجعه و هويت فساد و عمق مسخ و ظلمت انحراف پى برند .
امام حسن در 47 سالگى ، پس از چندين بار كه مسموم شده بود و از مرگ نجات يافته بود به شهادت رسيد . جنازه او نيز به هنگامى كه براى دفن حمل مىشد ، از سوى گروهى تيرباران شد . پس ديديم كه دورهء ده ساله امامت امام حسن با قيام آغاز گشت و سپس به شبه قعودى كه وصف كرديم منتهى شد و دورهء امامت ده سالهء امام حسين با همان شبه قعود آغاز گشت و به قيام مشهور منتهى شد . » ( امام در عينيت جامعه چاپ نخست از صفحه 111 به بعد . ) و من اللّه التوفيق . مترجم .
تاريخ ابن خلدون ( فارسي ) — صفحة 651
مساهمون: ابن خلدون
ص٦٥١