و منها تقسيمه الى النفسى و الغيرى و حيث كان طلب شىء و ايجابه لا يكاد يكون بلا داع فان كان الداعى فيه هو التوصل به الى واجب لا يكاد التوصل بدونه اليه لتوقفه عليه فالواجب غيرى و الا فهو نفسى سواء كان الداعى محبوبية الواجب بنفسه كالمعرفة باللّه او محبوبيته بما له من فائدة مترتبة عليه كاكثر الواجبات من العبادات و التوصليات هذا
[ تقسيم واجب بنفسى و غيرى و معناى آنها ]
شرح
قوله : و منها تقسيمه الى النفس و الغيرى الخ مخفى نماند بر اينكه قانون ما بالعرض ينتهى الى ما بالذات موجب مىشود كه تمام اغراض منتهى مىشود به غايت الغايات كه حب نفس باشد يا اطاعت مولى حقيقى مثلا انسان ابتداء گوشت مىخرد براى طبخ و غرض از پختن خوردن آن است و غرض از خوردن بقاء بدن مىباشد تا منتهى شود ببقاء نفس و حب آن و اگر انسان مسلمان باشد بقاء نفس را براى اطاعت مولى مىخواهد پس غاية الغايات يا حب نفس شد يا اطاعت مولى كه وجوب آنها نفس است و باقى وجوب غيرى دارد .
اما در احكام شرعيه پس از تقسيمات واجب آنست كه تقسيم نمودهاند واجب را بواجب نفسى و غيرى بدليل اينكه طلب كردن و ايجاب كردن شيئى بدون داعى نمىشود بلكه بايد حتما به جهت يك داعى و يك غرضى باشد بنا بر قول عدليه چون تمام احكام شرعيه روى مصلحت و مفسدهاى مىباشد اگر آن مصلحت در وجوب شيئى براى توصل پيدا نمودن بواجب ديگرى باشد كه آن واجب را نشود به تنهائى ايجاد كنيم بلكه بايد حتما اين شىء ايجاد بشود تا آن واجب را بتوانيم ايجاد كنيم اين واجب را واجب غيرى مىنمايند نظير سير براى اعمال حج كه اعمال حج را بدون سير به مكه ممكن نيست انجام بدهد از اين جهت سير به مكه واجب غيرى است و اگر ايجاد شىء به جهت توصل نباشد بلكه براى مصلحت خود باشد آن واجب نفس است البته واجب نفس هم دو قسم است يا به جهت آنست كه آن مصلحت