شرح فارسى كفاية الاصول مرحوم آخوند خراسانى — صفحة 5
و هو الذى يبحث فيه عن عوارضه الذاتية اى بلا واسطة فى العروض [ واسطه در عروض ، واسطه در ثبوت ، واسطه در اثبات ] در علم نحو و الصلاة واجبه در علم فقه و مبادى تقسيم مىشود بر دو قسم مبادى تصوريه كه تعريف موضوع و يا محمول و اجزاء آنها اگر مركب باشند و حدود آنها مىباشد مثل شناختن اجزاء نماز از تكبير و حمد و سوره و غيره كه اجزاء موضوع علم فقه است يا كلمه چيست يا مرفوع يعنى چه كه تعريف موضوع يا محمول در علم نحو است و اما مبادى تصديقيه عبارت است از دليلى كه اثبات مىكند محمول را بر موضوع مثل دليل وجوب صلاة چيست مثلا مىگويم آيه شريفه أَقِيمُوا الصَّلاةَ * و غيره يا چرا فاعل مرفوع است جواب آنكه استعمال عرب بر اينست قوله بلا واسطه فى العروض الخ يعنى بحث از عوارض ذاتيه موضوع بايد بشود و واسطه بر سه قسم است . اول واسطه در عروض كه مصنف فرموده مثل الانسان ماش يا انه متحرك كه ماشى و حركت به واسطه حيوان حمل بر انسان شده كه اولا حمل بر حيوان مىشود و بالعرض و مجاز حمل بر انسان مىشود . دوم واسطه در ثبوت و آن چيزى است كه علت و سبب شود براى حكم مثل مصالح واقعيه كه علت شده كه صلاة واجب باشد و غيره از احكام شرعيه نه واسطه در اثبات . سوم واسطه در اثبات كه در اشكال اربعه مىآيد مثل متغير كه واسطه است بين عالم و حادث مثل العالم متغير - و كل متغير حادث - فالعالم حادث كه اين متغير واسطه شد تا نتيجه العالم حادث بدست ما بيايد كه او را واسطه در اثبات مىنامند نه واسطه در ثبوت اگرچه واسطه در ثبوت هم ممكن است باشد بعض موارد . قوله هو نفس موضوعات مسائله الخ - مخفى نماند كه موضوع هر علمى