بذكر الموت ، و قرّره بالفناء ، و بصّره فجائع الدّنيا ، و حذّره صولة الدّهر ، و فحش تقلّب اللّيالى و الأيّام ، و أعرض عليه أخبار الماضين ، و ذكّره بما أصاب من كان قبلك من الأوّلين ، و سر فى ديارهم و آثارهم ، فانظر فيما فعلوا ، و عمّا انتقلوا ، و أين حلّوا و نزلوا ، فإنّك تجدهم قد انتقلوا عن الأحبّة ، و حلّوا دار الغربة ، و كأنّك عن قليل قد صرت كأحدهم ، فاصلح مثواك ، و لا تبع آخرتك بدنياك ، ودع القول فيما لا تعرف ، و الخطاب فيما لم تكلّف ، و أمسك عن طريق إذا خفت ضلالته ، فإنّ الكفّ عند حيرة الضّلال خير من ركوب الأهوال .
و أمر بالمعروف تكن من أهله ، و أنكر المنكر بيدك و لسانك ، و به اين من فعله بجهدك ، و جاهد فى اللّه حقّ جهاده ، و لا تأخذك فى اللّه لومة لآئم ، و خض الغمرات
شرح
رسول ) نيرو ده ، و به حكمت ( و فرزانگى ) نورانى كن ، و به ياد مرگ ذليل و خوارش گردان ، و به فنا و نيستى ( دنيا و يادآورى آن ) پابرجا كن ، و به فجايع دنيا بينايش گردان ، و از صولت روزگار ( و هجومهاى ناهموار آن ) و دگرگونيهاى نازيباى شبها و روزهايش برحذر دار ( و بيمناكش گردان ) ، و خبرهاى گذشتگان را بر او عرضه كن ( پيش رويش بنه ) و مصيبتهايى را كه به پيشينيان قبل از تو رسيده به يادش آور ، و در خانهها و آثار باقيماندهء آنها گردش كن و بنگر در آنچه انجام داده و از چه جايگاهى منتقل گشته و در كجا فرود آمده و منزل كردهاند !
و ( اگر چنين كنى ) براستى آنان را چنان خواهى يافت كه از كنار دوستان انتقال يافته و در خانهء غربت ( و بىكسى ) فرود آمده و چنان است كه به زودى تو نيز همچون يكى از آنها خواهى بود ، پس جايگاه خود را اصلاح كن ، و آخرتت را به دنيا مفروش و در آنچه نمىدانى سخن مگوى .
و در آنچه بدان موظّف نيستى گفتگو مكن . و از گام نهادن در راهى كه ( پايانش روشن نيست و ) از گمراه شدن در آن بيمناكى خوددارى كن ، زيرا خويشتندارى هنگام سرگردان شدن در گمراهى بهتر از دست زدن به كارهاى هولناك است !
به كار نيك دستور ده تا اهل آن گردى ، و كار زشت و ناپسند را با دست و زبانت انكار كن ( و بدى آن را بيان دار ) و از شخص زشتكار به كوشش خود جدا شو ، و در راه خدا آنطور كه شايستهء تلاش و جهاد در راه اوست مجاهدت كن ، و در اين راه از سرزنش و ملامت ملامتگران باك