براى اين گفت رسول ( ص ) از قول حق - تعالى :
و مِنْ آناءِ اللَّيْلِ فَسَبِّح و أَطرافَ النَّهارِ لَعَلَّكَ تَرضى
[ 1 ] . و گفت :
و اذْكُرِ اسْمَ رَبِّكَ بُكرَةً وَ أَصيلًا [ 2 ] . و مِن اللَّيْلِ فاسْجُدْ لَهُ و سَبِّحْهُ لَيْلًا طَويلًا
[ 3 ] . و گفت :
كانوا قليلًا مِنَ اللَّيْلِ ما يَهْجَعُون
[ 4 ] . و در همه اشارت بدان است كه بيشتر اوقات مىبايد كه به حق - تعالى - مشغول بود .
پس اين جز به قسمت اوقات شب و روز حاصل نيايد . پس بيان اين لازم است و لا بدّ .
پيدا كردن وردهاى روز
بدان كه در روز پنج ورد است :
ورد اول از صبح است تا برآمدن آفتاب .
و اين وقتى شريف است كه حق - تعالى - بدين سوگند ياد كرده است و گفته :
و الصُّبْحِ اذا تَنَفَّسَ
[ 5 ] و گفت :
قُل اعُوذُ بِرَبِّ الفَلَق
[ 6 ] ، و گفت :
فالِقُ الاصباح
[ 7 ] ، همه در اين آمده است :
بايد كه در اين وقت همهء انفاس خويش را مراقبت دارد .
چون از خواب بيدار شود بگويد : الحمد للّه الّذى احيانا بعد ما أماتنا و إليه النّشور « 1 » و دعايى كه ياد كرده آمد - و جامه در پوشد و به - ذكر و دعا مشغول باشد . و در پوشيدن جامه نيّت ستر عورت و امتثال فرمان كند ، و از قصد ريا و رعونت حذر كند . پس به طهارت جاى شود ، و پاى چپ فرا پيش نهد . پس وضو و سواك [ 8 ] - چنان كه گفتهايم با جملهء اذكار
هامش
[ 1 ] ( قرآن ، 20 - 130 ) ، و از ساعتهاى شب هم بستاى او را و نماز كن ، و بر گوشههاى روز ، تا مگر تورا خشنود كند تا خشنود شوى .
[ 2 ] ( قرآن ، 76 - 25 ) ، و ياد كن خداوند خويش را به نام او ، بامداد و شبانگاه .
[ 3 ] ( قرآن ، 76 - 26 ) ، و از شب لختى سجده كن او را و شبهاى دراز او را پرست و ستاى .
[ 4 ] ( قرآن ، 51 - 17 ) ، از شبها اندك مىخفتند .
[ 5 ] ( قرآن ، 81 - 18 ) ، و بامداد كه دم بر زند .
[ 6 ] ( قرآن ، 113 - 1 ) ، بگو [ اى محمد ] ، فرياد مىخواهم به خداوند همهء آفريده . ( به معناى مراد غزالى :
خداوند « سپيده دم » يا « روشناى صبح » ) .
[ 7 ] ( قرآن ، 6 - 96 ) ، شكافندهء روز است از شب .
[ 8 ] سواك ، مسواك .
( 1 ) ص 267 - ح 1 .