آيا پس از ايمانم به خدا و جهاد كردن در ركاب پيامبر ، گواهى به كفر خويش دهم ؟ ( اگر چنين كنم ) گمراه شدهام و از هدايت يافتگان نخواهم بود ( اميدوارم ) به بدترين جايگاه رهسپار شويد ، و به راه گذشتگان خود باز گرديد ، آگاه باشيد به زودى خوارى و ذلت سراسر وجودتان را فرا خواهد گرفت و گرفتار شمشير برنده خواهيد شد ، و استبدادى بر شما حكومت خواهد كرد كه براى ستمگران سنت خواهد شد . ( 159 . ) شريف رضى مىگويد :
جمله « و لا بقى منكم آثر » سه رقم نقل شده - يكى « آبر » با ، باء و راء - روايت شده و از باب « يأبر النخل » مىباشد كه به معنى اصلاح آمده است و « آثر » نيز روايت شده كه به معنى بازگو كننده حديث مىباشد و اين از نظر من بهتر است گويا امام ( ع ) مىفرمايد :
از شما خبر دهندهاى باقى نماند ، و « آبز » نيز روايت شده است كه به معنى هلاك شونده و پرش كننده آمده است .
كلام - 59 : « هنگامى كه امام ( ع ) تصميم گرفت با خوارج نبرد كند ، به او گفته شد : آنها از پل نهروان گذشتهاند ، امام ( ع ) چنين فرمود : » ( 160 . ) « قتلگاهشان كنار نهر است » ! قتلگاه آنان ، اين سو ، در كنار نهر است ! به خدا سوگند از آنها حتى ده نفر باقى نخواهد ماند و از شما ده نفر كشته نخواهد شد ! .
مرحوم سيد رضى مىگويد :
مقصود از « نطفه » آب نهر است ، و اين فصيحترين كنايه در مورد آب است گر چه آب زياد و فراوان هم باشد ، در گذشته نيز كه شبيه اين سخن گذشت اشاره به چگونگى اين كنايه نموديم ، ( در خطبه 48 ) .
كلام - 60 : « هنگامى كه خوارج نهروان كشته شدند ، به امام گفته شد : خوارج همه هلاك گرديدند فرمود » : نه به خدا سوگند ، آنها نطفههائى در پشت مردان و رحم مادران خواهند بود كه . . .
ترجمه گويا و شرح فشرده اى بر نهج البلاغه ( فارسى ) — صفحة 155
مساهمون: الشيخ ناصر مكارم الشيرازي
ص١٥٥