به هم پهلو مىزدند و فشار مىآوردند ، آن چنان كه گمان كردم مرا خواهند كشت ! يا بعضى به وسيله بعض ديگر از ميان خواهند رفت و پايمال خواهند شد .
سپس برنامه و كار خود را زير و رو كردم ، همهء جهاتش را سنجيدم ديدم چارهاى نيست جز اين كه يكى از دو راه را انتخاب كنم : يا با ( آنان كه از تسليم در برابر حق سرباز زدهاند ) به مبارزه برخيزم ، و يا آنچه را محمد ( ص ) آورده انكار كنم ( ديدم ) تن به جنگ دادن آسانتر است از اين كه تن به كيفر پروردگار بدهم ! از دست رفتن دنيا برايم سهلتر است تا از دست رفتن آخرت ، ( و ترك نمودن وظيفه ) ( 152 . ) كلام - 55 : « اين سخن را هنگامى فرمود كه يارانش از تأخير فرمان جنگ صفين ناراحت بودند » اما اين كه مىگوئيد آيا ( مسامحه در جنگ ) از ترس مرگ است ؟ به خدا سوگند باك ندارم من به سوى مرگ بروم يا او به سوى من آيد ( هنگامى كه در راه هدفى باشد ) و اما اگر تصور مىكنيد در مبارزه شاميان ترديد داشته باشم به خدا سوگند هر روزى جنگ را تأخير مىاندازم به خاطر آن است كه آرزو دارم عدهاى از آنها به جمعيت ما بپيوندند و هدايت شوند ، و در لابلاى تاريكيها پرتوى از نور مرا به بينند و به سوى من آيند ، و اين براى من از كشتار آنان در راه گمراهى بهتر است اگر چه در اين صورت نيز به جرم گناهانش گرفتار مىشوند .
كلام - 56 : « يكى از سخنانى است كه امام ( ع ) در مورد اخلاص خويش و مسلمانان در نبردهاى زمان پيامبر ( ص ) براى پند به اصحابش فرموده است » « مخلصانه نبرد مىكرديم » در ركاب پيامبر آن چنان مخلصانه مىجنگيديم و براى پيش برد ( حق و عدالت ) از هيچ چيز باك نداشتيم كه حتى حاضر بوديم پدران و فرزندان و برادران و عموهاى خويش را در اين راه ( اگر بر خلاف حق باشند ) نابود كنيم .
اين پيكار بر تسليم و ايمان ما مىافزود . . .
ترجمه گويا و شرح فشرده اى بر نهج البلاغه ( فارسى ) — صفحة 151
مساهمون: الشيخ ناصر مكارم الشيرازي
ص١٥١