تاريخچه و موارد مصرف آن در طب سنتى :
گياه از دوران باستان شناخته شده و ابقراط از گم رزين آن در امر درمان استفاده مىكرده است . به يونانى
Ammoniakon
ناميده شده كه از نام معبد ژوپيتر آمون در سرزمين باستان ليدى ( واقع در آسياى صغير ) گرفته شده است . اصطفن و حنين آن را به " آمونياقن " معرب و معادل آن را به عربى اشق ضبط نموده ، و پزشكان قديم خواص و موارد مصرف آن را به شرح زير ذكر نمودهاند :
آمونيا قن شكم را لينت مىبخشد و جنين را خارج 1 * مىكند خوردن حدود 5 / 3 گرم آن با سركه در ورم سپرز ، درد مفاصل ، سياتيك و ليسيدن مخلوط آن با عسل و يا جرعهجرعه نوشيدن از مخلوط آن با آب جو ( ماء الشعير ) در آسم ، تنگنفس ارتوپنه ، صرع 2 * و خلط سينه سودمند مىباشد و بهطور موضعى گم رزين در لكه سپيد روى قرنيه 3 * ، و مخلوط آن با سركه در سختى طحال و كبد موثر مىباشد و ضماد آن با زفت و عسل مواد رسوب شده در مفاصل را حل مىكند ( دياسقوريدوس : 4 * ) .
بنا بر گفته جالينوس براى خنازير خوب است و به قول ابو جريح نسج متعفن را از بين برده و موجب روئيدن گوشت سالم مىشود و از زيان داروهاى مسهل جلوگيرى و خلط غليظ سينه را خارج مىكند و محلول آبى آن جرب چشم 5 * را درمان مىكند و ابن ماسويه آن را مسكن درد لگن خاصره و نشيمن گاه و طبرى كشنده كرم كدو و قاعدهآور دانستهاند ( رازى : 6 * ) .
در استسقاء ، فالج ، لقوه و كليه بيماريهاى ناشى از بلغم و وجود گوشت زائد غدهمانند در بدن سودمند مىباشد ( هروى : 7 * ) . پيشاب را زياد مىكند ولى با مصرف زياد آن ادرار خونى مىشود . ماليدن آن با سركه در سختى بيضهها موثر و خوردن آن با شراب غليظ و مرّ ، پادزهر سم طفشيقون 8 * و مخلوط آن با سعد و روغن زيتون كشنده حشرات مىباشد ( ابن سينا : 9 * ) ، مصرف آن از طريق خوراكى صفرا را خارج و ماليدن مخلوط آن با روغن زيتون كلف 10 * و بهق 11 * را بر طرف مىكند ( انصارى : 12 * ) .
نويسندگان تحفه و مخزن الادويه علاوه بر ذكر كاربرد نامبرده شده در بالا مىنويسند خوردن آن با جوشانده زوفا و انجدان ، اسپاسم ناشى از انباشتگى مايع 13 * را بر طرف مىكند و ماليدن مخلوط آن در سركه در گلمژه 14 * ، زبرى پلك چشم ، نقصان فعل حس بينائى 15 * و زردزخم موثر مىباشد .
اشق به معده و كليه زيان مىرساند و موجب خونريزى و پيدا شدن خون در ادرار مىشود به اين جهت آن را با انيسون و جاوشير مصرف مىنمايند همچنين زوفا از زيان رساندن آن به كليه جلوگيرى مىنمايد .
مقدار خوراك اشق حدود 5 / 2 تا 5 گرم مىباشد و بهطور كلى مقدار خوراك در موارد صرع ، فالج ، اسپاسم براى اشخاص قوىبنيه 5 تا 7 گرم ، اشخاص معمولى 5 / 3 گرم و بيماران ضعيف حدود 1 گرم مىباشد ( حكيم مومن و عقيلى خراسانى : 16 * ) .
اشق معرب اوشه فارسى است و به فرنگى گم آمونياك مىنامند و آن صمغ نباتى است . . . از داخل جهت بيماريهاى ريوى و خروج خلط در نزله مزمن و همراه با ترياك در تنگنفس وائر ، سوزاك 17 * مزمن زنان ، و بهطور موضعى در ورمهاى مزمن ، ورم پستان ناشى از تجمع شير مصرف مىشود و زياده