دائرة المعارف بزرگ طب اسلامى ( فارسى ) — صفحة 351

عرق مطبوخ مىباشد و مغز آن در طب براى اسهال استعمال مىشود « 1 » . براى مزاج صفراوى مضر است مصلحش كتيرا و صمغ مغيلان است . قدما برگ خشك اين گياه را با نشاسته مخلوط نموده و به‌عنوان مسهل مىدادند . دم‌كرده برگ تازه آن را براى از بين بردن كيك در اطاق مىپاشيدند . « 2 » كتاب لغت سنسكريت آن را ميوه‌اى تلخ ، تند ، مسهل و در امراض صفراوى مفيد است نيز در تب ، امساك معده و كرم معده نافع گفته‌اند و نيز ريشه آن را در مرض يرقان ، ورم معده ، روماتيسم و استسقاء مفيد گفته‌اند نسخه مركبى از آن ذكر شده كه جيوه ، مغز حنظل ، گوگرد ، هل ، فلفل دراز ، عاقرقرحا و هليله از هر كدام 4 حصه به كار رفته است . در سنسكريت نام حنظل اندروارونى و ويشالا است . در هند حنظل را با حب القراب با آب ساييده و روى دانه‌هاى پوستى مىمالند در روماتيسم از ريشه آن و فلفل دراز بطور مساوى قرص درست مىكنند و استعمال مىنمايند همچنين از ريشه آن معجونى درست كرده براى جلوگيرى از بزرگ شدن شكم بچه‌ها مىمالند . اطباى مسلمين در باره حنظل مفصل بحث كرده‌اند و آن را مسهل قوى و خارج كننده بلغم از تمام نقاط بدن شناخته‌اند ميوه ، برگ و ريشه آن در دارو سازى مستعمل است در امراض يرقان ، استسقاء قولنج ، كرم معده و داء الفيل استعمال مىشود بر رحم خراش وارد مىكند بخور آن مدر حيض است . براى باد شكم صاحب مخزن استعمال حنظل را بدين ترتيب ذكر كرده است : حنظل را يك سوراخ كرده در آن فلفل سياه پر كنند لبه سوراخ را بسته در گل پيچيده در خاكستر كنار آتش به مدت چند روز بگذارند بعد آن فلفلها را درآورده به‌عنوان بادشكن و ملين معده استعمال مىكنند در دستور ديگرى به جاى فلفل از ريوند چينى به همان صورت استفاده مىكنند . صاحب مخزن ادويه تخم آن را مسهل گفته است ، نيز براى اثبات رنگ مو مفيد است .