دائرة المعارف بزرگ طب اسلامى ( فارسى ) — صفحة 333

ابن عباس معجونى ديگر از رسول خدا صلى الله عليه و آله روايت مىنمايد كه رسول خدا صلى الله عليه و آله فرمود : هليله سياه و بليله و آمله را با روغن گاو بجوشان كه اطريفل است . « 2 » سه گياه نامبرده از يك خانواده و در خاصيت نيز به يكديگر نزديك مىباشند . املج معرب آمله ، هليلج معرب هليله و بليلج معرب بليله فارسى است و تعريف اين داروها به موجب ترجمه صيدنه چنين است : جرم بليلج هموار و سرهاى او تيز ، رنگ آن خاك‌فام و در ميان دسته آن مغزى باشد شبيه مغز بادام يا مغز فندق و مغز او شيرين باشد و آنچه سرهاى او تيز است هليله كابلى است ، اما بليله به گردى مايل است و رنگ آن به زردى زند . . . و تشنج‌آور چنان كه هليله و آن در خاصيت به آمله نزديك است . « 3 » در كتاب اغراض صفحه 614 گويد : بليله سرد است به درجه اول معده را دباغى مىكند . و در مخزن الادويه گويد : هندى آن بهيره است ، ثمر درختى است مايل به استداره و سر آن اندك باريك و بزرگتر از عفص و پوست آن زرد و اغبر و نازكتر از پوست هليله و مستعمل پوست آن است و درخت آن عظيم و برگ آن پهن‌تر از برگ انبه . اهليلج ثمر درختى هندى است . درخت آن عظيم و برگ آن باريك و طولانى و ثمر آن خوشه‌دار مىباشد و داراى سه جزء است اول زرد ، دوم هليله كابلى ، سوم هليله سياه است . هليله زرد آن صنف از هليله را گويند كه نارسيده از درخت باز كنند كه زرد آن سرد و خشك است و در آخر مزه آن تلخ است . چنانچه آن را بپزند مقدارى حرارت مىآورد و صفرا را به قبض وامىدارد . و قسمت دوم هليله كابلى چون قبلًا از راه كابل وارد ايران مىگرديد آن را هليله كابلى گويند و ميوه آن موقعى كه تازه است گلابى شكل يا بيضى مانند مىباشد و پس از خشك شدن ناهموار مىگردد و داراى مواد صمغى تانن فراوان و مواد خلطآور و چند نوع قند است . و قسمت سوم هليله سياه هندى است و بهترين نوع آن است كه بر درخت رسيده شود و