تخطي إلى المحتوى الرئيسي

دائرة المعارف بزرگ طب اسلامى ( فارسى ) — صفحة 256

مساهمون:

ص٢٥٦

متخلخل سوراخ‌دار است و مرجان منبسط مىشود و چنانچه شاخهاى درخت منبسط مىگردد در مثل شاخها متفرق مىشود و صاحب مخزن ذخيره مىنويسد : آنچه مشهور است كه بسّد بيخ مرجان است صحت ندارد ، بلكه سنگى است سرخ و داراى سوراخهاى زياد مانند : خانه زنبور ولى سوراخهاى اين از آن باريكتر و سخت‌تر و در سواحل درياى عمان و يمن و فارس و غيره در زير آب پيدا مىشود . و ابن سمجون گفته كه بسّد آن نبات بحرى است و در جوف دريا مىرويد و چون از دريا برآورند و هوا به آن برسد سخت مىگردد . بهترين نوع آن سرخ شيع اللون مثل شنگرف متساوى الاجزا بسيار شاخهايش صلب شفاف بىرنگ است سرد و خشك است و آن قابض و مجفف است « 1 » . بسد : به تخفيف سين اسم خيرى احمر است و به سين مشدده بلغت هندى اسم مرجان است و به فارسى بيخ مرجان و به عربى مرجان را قرول نيز نامند و معرب از قرواليون يونانى است و بيخ مرجان را به عربى نشف نامند

خواص :

مقوى و مفرح قلب ، قابض ، حابس دم ، مجفف ، جلا مىدهد با روغن بلسان مخلوط نموده در گوش چكانيده مسكن درد گوش است براى قوت چشم بسد را سرمه مىكنند ، گرد بسد سوخته در صاف كردن دندان استفاده مىشود سيلان خون را در هر كجاى بدن مىبندد عين بواسير خونى نفث الدم ، اسهال خونى را نافع است در خفقان و وسواس هم مفيد است . در بعضى از مركبات يونانى كه مخصوص اعصاب است اين را مشمول نموده‌اند بعضى اطبا اين را بيخ مرجان قبول نمىكنند « 2 » . براى كليه ضرر دارد ، مصلحش : كتيرا و طباشير ، بدلش : دم‌الاخوين ، مقدار خوراك : چهار گرم ، نفع خاص : مفرح و مقوى قلب « 1 » نسخه‌اى به نام جواهر مهره مقوى قلب و

هامش
( 1 ) - محيط اعظم ، ج 1 ، ص 305 .
( 2 ) - كتاب المفردات ، ص 128
( 1 ) - بوستان المفردات ، ص 72 ؛ مخزن المفردات ، ص 72 .