دائرة المعارف بزرگ طب اسلامى ( فارسى ) — صفحة 499

جوشانده ريشه ختمى در درمان نزله و آنژين به كار مىرود . تنقيه سفيد آن نافع امراض معده است . « 4 » دافع سرفه ، پيچش شكم ، محلل و ملين مىباشد . مقدار خوراك از 6 تا 9 گرم و همچنين زخمها را پر مىكند در ورم پستان و مقعد مفيد است . با چربى مرغابى مخلوط نموده نافع درد مفاصل است لعابش نافع سرفه و نفث الدم مىباشد . « 5 » اندازه بوته خطمى اندازه يك آدم گفته شده است و نيز اضافه بر امراض فوق در سوزش بول ، ورم امعاء ، جوشانده‌اش را تعريف نموده‌اند . صور دارويى : گل ختمى به صورت دم كرده 10 تا 30 گرم در يك ليتر آب و برگها يا ريشه آن به صورت خيسانده مصرف مىشود در اينجا بايد توجه داشت كه دم‌كرده مذكور به حالت بسيار گرم و يا بسيار سرد اثر تحريك كننده پيدا مىكند براى تهيه دم كرده از ريشه ختمى بهتر آن است كه پس از شستن ريشه مقدار يك ليتر آبجوش بر روى 8 تا 30 گرم آن بريزند و پس از آنكه تدريجا درجه گرما به 20 تا 30 رسيد آن را ثابت نگه‌دارند بعدا صاف كرده كمى قند يا عسل بدان بيافزايند . مقدار مصرف اين دم كرده سه فنجان در روز است در رفع يبوست‌ها معمولا كمى پوست سياه توسه شيرين بيان و انيس