و يا يك گياه اسانس دار مانند بابونه اضافه نموده و مصرف مىكنند . نرم كننده رساننده ، سست كننده ، تحليل برنده است تخم و بيخش در كنش با وى برابر و از آن خشكانندهتر و لطافت بخشترند با روغن كنجد بر پوست مالند و در آفتاب نشينند بهك را مىزدايد و تخمش در اين باره موثرتر است ورم سخت را نرم كند از آماس جلوگيرى مىنمايد شيرهاش تشنگى را فرو نشاند آبپز برگ و بيخش را بخورند در علاج سوزش مجراى بول ، سوزش روده ، ورم اطراف پيزى ، اسهال بد ، خوب است تخم و شيرهاش شكم را بند آورند با روغن زيتون بر تن مالند از گزند حشرات در امانند . « 1 » خطمى گرم است به اعتدال و آماس را نرم مىكند اگر استعمال پيش از حدوث آماس باشد آن را حدث مانع آيد و جراحتها را ببرد و درد را تسكين دهد و مطبوخ ( كه ) از بيخ خطمى سازند ريش امعاء را سود دارد و دمش خون را منع كند و تخم آن سرفه را ببرد كه از گرمى باشد و سنگ مثانه را بشكند و بيخ آن از نبات آن لطيفتر است . « 2 » ضماد پخته آن با روغن بغايت منضج و سريع الاثر . در اورام حاره و نطول آن جهت نرم داشتن موى و جلوس در طبيخ آن جهت ورم مقعد و انضمام فم رحم زنان عقيم مفيد و تخم كوبيده آن جهت سنگ كليه و لعاب آن با شكر جهت سرفه حار و ضماد آن با سركه در آفتاب نشيند جهت بهق نيز مفيد است . « 3 »
دائرة المعارف بزرگ طب اسلامى ( فارسى ) — صفحة 498
مساهمون: مصطفى النوراني الاردبيلي
ص٤٩٨
ريشه ختمى نيز اختصاصاتى شبيه برگ و گل آن داشته از آن به عنوان نرم كننده رفع كننده تحريكات جلدى آرام كننده و غيره استفاده به عمل مىآورند مصرف ريشه ختمى را در تمام موارد التهاب سرفههاى شديد نزلهها ، آنژين برونشيت ، بيماريهاى منشأ التهاب سينه ، ورم معده و روده ، شكم روش ديسانترى دل پيچهها ، يبوست ، ترشح زياد زرد آب ، بيماريهاى مثانه ، سنگ كليه ، عدم دفع ادرار كمى ترشحات ادرار ، ترشحات مهبلى ، مسموميتهاى حاصل از مواد محرق و غيره توصيه شده است در اولسر معده به ريشه خطمى يك ماده تانندار مانند
potentilla tormentilla
هامش
( 1 ) - قانون در طب ، ج 2 ، ص 335 .
( 2 ) - صيدنه ، ج 2 ، ص 844 .
( 3 ) - تحفه حكيم ، ص 105 .