دائرة المعارف بزرگ طب اسلامى ( فارسى ) — صفحة 389

در اوقات تعذر فث كه دانه است با حبوب ديگر كوبيده و از آن نان سازند و بخورند و نان آن خوب است و بدن را تقويت كند . « 3 » خاكشى اسم اصفهانى است و به شيرازى شفترك و به تبريزى شورن و به تركى شيوران و به يونانى سروان و به عربى : خبه و بزر الخمخم و به فارسى شبه و خاكچى و تخم شهوه و به فارسى عوام خوب كلان و به هندى به همين اسم مشهور است دو نوع مىباشد بهترين آن سرخ زعفرانى شيرين طعم است كه از اگرا و عراق مىآورند مزاج خاكشى گرم و تر در دوم است و چاق كننده و اشتهاآور و مقوى معده و هاضم غذا و بازكننده بسته‌ها و محلل مواد نخاع و آبله و حصبه و نافع گرفتگى صدا و موافق اشخاص سوداوى چون با شكر ميل كنند و خوش بو كننده نفس و زيبا كننده پوست مىباشد اگر نيم درم آن با دو برابر شكر به مدت 10 روز ميل شود محرك باه مىباشد ضماد آن جهت زخم چشم و ورم بناگوش و پستان و خايه‌ها و نقرس و ورم سخت سرطان مفيد مىباشد و فرزجه آن با عسل حمل را نگه مىدارد و نافع زخمهاى رحم مىباشد . سردرد مىآورد و مصلحش كتيرا مىباشد . خاكشير داراى اثر التيام دهنده زخم و جراحات است در گذشته از جوشانده گياه جهت رفع اسهالهاى ساده اخلاط خونى رفع ترشحات زنانگى و به عنوان مدر در موارد آب آوردن انساج استفاده مىشده است دانه آن نيز به عنوان تب‌بر ، دفع كرم و رفع التهاب كليه مصرف مىنموده‌اند همچنين مصرف آن در دوران باردارى مفيد ذكر شده است در ايران هم از دانه گياه به عنوان خنكى و ملين مخلوط در آب سرد استفاده به عمل مىآيد . خاكشير در غالب نواحى ايران مىرويد . « 1 » مقدار خوراك : بزرگ آن تا دو مثقال و نوع كوچك آن تا سه مثقال مىباشد بدلش در قوت باه تودرى