شيخ گويد : حماما ( هل ) ديسقوريدوس گويد : بهترين سفيد يا سفيد مايل به سرخى است كه غلاف ميوه پر از دانه و خوشهاى باشد و بوى تند و خوش مىپراكند و مزهاش زبان گزو كفكى در آن نيامده باشد .
خواص :
نازك كند ، قبض است و قوتش با قوت سوسن زرد برابر است ، ورم گرم را مىرساند نقرس داران از آن پزهل بنوشند يا در آن بنشينند فايده بينند خوابآور است بند آمدگىهاى راه كبد را باز كند ضماد هل و ريحان پازهر نيش عقرب است . « 3 » در فرهنگ معين ج 1 ص 1372 حماما را هل نوشته است .
dionysia diapensiae folia biss ( primulaceae
( بوتهاى است كه در مناطق ايران و عربستان روييده مىشود
e . m . holmes
تفضيل نوع نبات را در سال 1887 بيان كرده آن را امومون ديسقوريدوس گفته است
amomon
بوته كوچكى است با گل كوچك و نوع ارمنستانى آن خوب است . رنگ اين نوع طلايى است و ساقه آن قرمز مايل به زرد است و خوشبو مىباشد گلى سفيد دارد نوعى عطر از آن درست مىشود در كتب غير طبى در باره آن نوشتهاند ولى در كتب طبى فقط ديسقوريدوس در باره آن نوشته است در كتاب ابن سينا يك نوع حماما را نام برده ابن سينا آن را شجره كنكور خشك مشبك گفته است كه ماهيت آن را مطابق
amomon
بيان كرده كه ديسقوريدوس گفته بوتهاى است شبكهدار و هر دو يكى است .
شيخ داود در سال 1656 ميلادى بيان كرده كه حماما ، امومياى يونانى است و كال آن را لئوكائين
leukain
مىگويند نيز محل رويش آن را ارمنستان و نوعى را هم در شام گفتهاند نويسندههاى ايران نيز مطابق اقوال سابق نوشتهاند .
طبق بيان حاجى زين العطار در سال 1865 گفته است كه حماما ، آمامون ، امومان را در ايران ماهيلو گويند آن گرم و خشك در درجه دوم است و بعضى گويند گرم و خشك
هامش
( 3 ) - قانون در طب ، ج 2 ، ص 150 .