چين محبوس بودم ، كسى از خواص معجزهآساى من جز چينيها اطلاع نداشت ، در كتب دانشمندان و پزشكان بزرگ ايران محمد بن ذكرياى رازى و شيخ الرئيس ابو على سينا وارد نگرديدم . پس از باز شدن ديوار چين عدهاى از پزشكان ايران مانند حكيم مير عماد الدين شيرازى ، حكيم ميرزا قاضى يزدى ، حكيم مير محمد تهرانى و حكيم مؤمن روى من قبلًا مطالعه كرده و خواص استفاده از من را پيدا كردهاند ، زادگاه اصلى من چين است ، من براى تقويت قوه باه و برگشت شهوت مأيوسان ، تصفيه خون و معالجات روانى و انواع جنون ، ماليخوليا و مانيا و معالجه امراض سردرد مزمن ، درد شقيقه ، كندى ذهن ، حواس پرتى و فراموشى مفيد مىباشم . « 1 » چوب چينى را به اسامى خشب الصينى و بيخ چينى نيز مىنامند و به هندى انترابچ مىگويند . در آن بيخى به رنگ سرخ و گلابى رنگ است كه داراى طعمى شيرين و كم گره ، پر گره ، كج و راست و به پهنى يك مشت مىباشد . نيز سبك و سخت ، نرم ، سفيد و سياه براق است و بر روى زمين گسترده مىباشد .
دائرة المعارف بزرگ طب اسلامى ( فارسى ) — صفحة 287
مساهمون: مصطفى النوراني الاردبيلي
ص٢٨٧
اين گياه بيشتر در كوههاى چين ، شمال و مشرق بنگال و در كنار آبها و چشمهها در مكانهاى نامبرده روئيده مىشود ، كه نوع بنگالى آن خوب نمىباشد . بهترين نوع آن قطعههاى بزرگ بدون گره يا كم گره و بدون ريشه و در سختى و نرمى متوسط و سرخ و گلابى رنگ و شيرين مزه و غير منشعب و بدون شكاف مىباشد . آنچه كه سفيد و سبك و نرم باشد ، خام است .
چوب چينى را بعضى در درجه اول گرم و تر و بعضى گرم و خشك و بعضى در اول سرد و در دوم خشك و بعضى تازه آن را گرم و تر نوشتهاند .
براى حفظ اين گياه از كرم خوردگى ، معمولا آن را در عسل يا شكر نگهدارى مىكنند .
هامش
( 1 ) - زبان خوراكيها ، ج 3 ، ص 87 .