كشته استفاده مىكنند و براى امراض رعشه ، لقوه ، تشنج ، زكام ، تنگى نفس ، درد مفاصل و امراض فشار خون مثل جذام و امراض خارش و امراض جلدى به طور مرهم استفاده مىكنند . ماليدنش بر سر شپش را مىكشد و خاصه براى امراض سوزاك و داخلى و خارجى مركبات زيادى دارد كه استعمال مىشود . « 2 » نامهاى مختلف به هندى براى جيوه همانند : بىقرار ، عياز و فرار بيان شده است رنگش : براق و شفاف نقرهاى است . مزهاش : بىمزه است . ماهيت : از تمام معدنيها سنگينتر است و اگر حرارت ببيند مىپرد و در دست هم گرفته نمىشود . تمام حرارت سنجها كه مقياس است فشار خون و ديگر وسايل سنجش حرارت از جيوه استفاده مىشود براى حلق و دهن و دماغ و گوش مضر است . مصلحش : شير و روغن . بدلش : ارزير . نفع خاصش : مجفف حرارت . مقدار استعمال : به طور خارجى از 2 تا 4 گرم است . « 3 » در نسخههاى خارجى مثل خارش ، درد مفاصل و سوزاك استعمال شده است و نيز داخلى آن را با ادويه مصلح كرده براى باه مقوى و مرض لقوه و تنگى نفس و امراض كبد و جگر بيان كرده است . « 4 » جيوه داراى فرمول شيميايى
دائرة المعارف بزرگ طب اسلامى ( فارسى ) — صفحة 264
مساهمون: مصطفى النوراني الاردبيلي
ص٢٦٤
hg
مىباشد و اسم طبى آن
mercury , hydrargeri
مىباشد در اين كتاب بيان مفصلى از اين ماده نوشته است همانند : روغن هيداجرى كه براى مرض سوزاك و روغن هيداجرى اكسيد كه براى امراض جلدى و چشم استفاده شده است اصل روش بدست آوردن شيميايى آن كه اول آن از معدن است مادهاى كه حاصل مىشود آن را
cinnabar
مىگويند و داراى فرمول شيميايى
hgs
مىباشد كه آن را در اكسيژن عمل مىكنند و از آن سولفرداكسيد و مركورى كه
hg
باشد خارج مىشود و اين را
mercur
است كه در ادويهجات استعمال مىشود و همچنين در طب جديد پمادهاى مختلف از اين درست شده است و نيز با خيلى دواها مخلوط نموده همانند :
هامش
( 2 ) - المفردات ، ص 150 .
( 3 ) - بستان المفردات ، ص 84 .
( 4 ) - همدرد انگليسى ، ص 102 - 110 - 133 - 193 - 224 - 229 - 233 .