دائرة المعارف بزرگ طب اسلامى ( فارسى ) — صفحة 586

گل آن تر و با قوت شادى بخش است . بخور آن نافع زكام و نفوخ سوخته آن مانع رعاف ( خون دماغ ) و چون پنبه كهنه را سوزانده و بر جراحت بپاشند مانع خونريزى مىشود و گويند : مرهم پنبه سوخته كه كاملا خاكستر نشده باشد محلل اورام ( تحليل برنده ورمها ) ، رافع حكه ( خارش ) مانع آبله و نافع سوختگى از آتش است و چون آن را بر دماميل بچسبانند قلع چيزى كه اندر آن است و تنقيه آن نمايد ، زيرا كه از خاصيت آن است جذب مواد از عمق بدن زخمهاى عميق مىكند و مجفف ، ذرور خشك سائيده آن خوب و خشك كننده جراحات است . اگر گل پنبه را گرفته از آن شربت بسازند و به قدر بيست درم بنوشند جهت ابتداى جنون ، وسواس ، خفقان حار و احتباس ( بسته شدن ) حيض و اختناق رحم موثر و از يك اوقيه آن گفته‌اند كه بسيار شاد ، حالتى نزديك به سكر ( نشئه ) مىكند برگ پنبه را اگر كوفته و آب فشرده آن را به مقدار ربع رطل به دفعات خصوصا با شربت سيب بدهند اسهال اطفال و غير اطفال را حبس كند مرهم آن با روغن گل جهت نقرس و ضربان دائم بى مانند و با برگ خرفه جهت اوجاع ( درد ) مفاصل حار مفيد است . چون شاخه پنبه را در گوش گذارند و طرف ديگر آن را بسوزانند آبى كه در گوش رفته باشد جذب مىكند . « 1 » در تحفه حكيم علاوه بر خواص گذشته چنين آمده است : چون فتيله از آن ساخته و يك طرف آن را آتش زده و طرف ديگر بر ثاليل ( زگيل ) گذارند به حدى كه تقريبا داغ شود و سه روز تكرار كنند در رفع ثاليل تجربه شده است . پنبه پوسيده كهنه رافع گوشت مرده زخمهاست . مرهم تمام اجزاى آن مقوى معده محلل و جاذب خون روى پوست است و مغز پنبه دانه با سكنجنبين در گرم مزاجان و با دارچين در سرد مزاجان بسيار مبهى ( افزاينده قوه باه ) است . اندازه شربت شكوفه آن تا هجده درهم و مغز دانه آن پنج درهم است روغن تخم آن مبهى ، ملطف ، جالى ( ضد عفونتهاى پوستى ) ، رافع سرفه و مغص ( درد شكم و روده ) و تدهين روغن‌مالى آن جهت امراض بارده ( سردى ) بى مانند است . « 2 »