* اسفرزه
اسم :
اسفرزه ، اسپرزه ، اسورزه ، به اردو : اسپغول ، به تركى : قارنى باروق ، در شيراز به نام بنگو و شكم دريده و به عربى : بذر قطونا ناميده مىشود .
روايت :
امام صادق عليه السلام فرمود : « من حمّ فشرب تلك الليلة وزن درهمين بذر القطونا او ثلاثة امن من البرسام فى تلك العلة » . « 1 » يعنى : هر كس تبدار شود و در آن شب مقدار دو يا سه درهم بزرقطونا بخورد از برسام ( ورم ديافراگم ) در اين مرض آسوده مىشود . در روايتى امام باقر عليه السلام در باره مرض زحير ( دلپيچه ، اسهال ) فرمود : قسمتى از خربق سفيد ، بزرقطونا ، صمغ عربى و گل ارمنى همه را با آتش ملايم بريان كرده از آن كم كم خورده شود . « 2 » از امام صادق عليه السلام نقل شده است هر كه تب كند و در شب اول به وزن دو يا سه درهم بذر قطونا بخورد از مرض برسام و ذات الجنب ( آماس شش همراه با چرك پهلو ) ايمن گردد . « 3 »
مزاج :
مزاج آن سرد و تر در درجه دوم است .
خواص :
كوبيده و مرهم آن تحليل برنده ورمها است و با آب دهان جهت از بين بردن دمل مفيد مىباشد . كوبيده تخم آن از سموم كشنده است و علت آن را بعضى تيزى و تندى تخم آن و بعضى چسبيدن تخم آن به سطوح داخلى بدن و زخم كردن آن گفتهاند .
لعاب آن با گلاب يا بيدمشك يا سكنجبين نافع تشنگى شديد صفراوى و يبوست مزاج است و چون لعاب آن را صاحب برسام ( ورم ديافراگم ) بخورد مفيد است و تشنگى او را بنشاند . لعاب آن با روغن بنفشه يا روغن گل باعث نرمى شكم مىگردد و چون آن را بريان كرده ، بخورند شكم را سفت نمايد ، و براى خشكى سينه و حلق مفيد است . « 4 »
هامش
( 1 ) - مكارم الاخلاق ، ص 215 .
( 2 ) - طب الائمه ، ص 65 .
( 3 ) - حلية المتقين ، ص 197 .
( 4 ) - محيط اعظم ، ج 2 ، ص 145 .