مغول و تاتار بود كه تمدن درخشان اسلامى را مخصوصا در كشور عزيز ما يگسره محو و نابود ساخت .
[ تلاش اروپائيان در كوچك جلوه دادن دانش شرقيان ]
ولى از اين دو مورد خطرناكتر موقعى بود كه نوبت تسلط و فرمانروائى دنيا باروپائيان رسيد زيرا اگر اعراب بدوى مثل سيل خروشانى بناى كهنسال تمدن قديم را از بين بردند و اقوام وحشى تاتار و مغول هرچه بدستشان رسيد سوختند و غارت كردند و كشتند و حتى بحيوانات نيز ابقا نكرده و آنها را با تيغ بيدريغ نابود ساختند ولى پس از استيلاى آنان ديرى نگذشت كه آرامشى پديدار شد و بتدريج دانشمندان بزرگى در كشور ما پيدا شدند كه با نبوغ ذاتى و هوش و استعداد فطرى خود خرابكارىهاى گذشته را ترميم كرده چراغ دانش و علم را از نو در سراسر اين كشور برافروختند اما در ظرف چند قرن گذشته كه اروپائيان همه جا تسلط يافتند و نفوذ و قدرت آنها در سراسر دنيا بسط پيدا كرد بنوبت خود براى اضمحلال و محو تمدن باستانى كشورهاى آسيائى كوشيدند و در كليهء شئون اجتماعى ملل ضعيف رخنه كرده و شعائر ملى و حيات علمى و ادبى و اقتصادى و هنرى آنها را ببازى گرفتند اما نه با آتش زدن و غارت كردن بلكه با تدبير و سياست و چون من طبيب هستم دخالت در قسمت