دانشجويان زنده شود و به آنها بايد ميدان داد كه حتى در ضمن تحصيلات پزشكى اگر در اثر تكاپو و جستجو و پژوهش به مطلبى برخوردند كه تازگى داشته باشد آن را با جرأت و شهامت ابراز دارند . و اين عقيده زهرآلود را كه صد و پنجاه سال است در مغز ايرانيان فروكرده و گفتهاند كه :
« تا همينقدر قاچ زين را بگيريم اسبدوانى پيشكشمان » از ذهن دانشجويان بيرون بريزيم . دانشمندان شرقزده قرون وسطاى اروپا نيز پس از 500 سال اسارت علمى كه در تمام طول آن مدت دراز هر اختلاف عقيدهاى پيدا مىكردند به نظرات علمى ارسطو و ابن سينا مراجعه كرده و مىگفتند « استاد چنين گفته » « 46 » سرانجام اين زنجير اسارت علمى را گسستند تا از شرقزدگى نجات يافتند و در نتيجه به اين جايگاه رفيع علمى رسيدند ، و ما نيز اكنون بايد همين كار را بكنيم تا از غربزدگى رهايى يابيم .
عدهاى از نويسندگان مبرز و عاليقدر اروپا همواره با انواع سخنان گوناگون خود دانشپژوهان را تشويق و تحريص به تحقيقات علمى و كشف اسرار و معضلات طبيعت مىكردند ، از جمله آناتول فرانس گفته است : « اين يك حق مسلم بلكه وظيفه و تكليف هر دانشمند است كه اگر فكر تازهاى ( هرچه مىخواهد باشد ) پيدا كند بايد آن را عرضه نمايد . »
رومن رولان « 47 » گفته است : « نيم حقيقتى را كه انسان خودش به دست آورده است بر حقيقت تام و تمامى كه از ديگرى فراگرفته و مانند طوطى آن را از حفظ مىخواند برترى دارد . »
ويكتور هوگو « 48 » گفته است : « يكى از شريفترين فعاليتهاى روان انسانى را كه تحقيق و پژوهش است گرامى بداريم ، حتى اگر در اين راه به حقيقت دست نيابيم . »
با توجه به آنچه گفتيم بايد تذكار دهيم كه در عين حال كه ما معتقديم كه هر فرضيه و يا كشف علمى كه از طرف ما عرضه مىشود و يا يك عقيدهء رايجى را باطل اعلام مىكنيم ، بايد اين عقيده ما به گواهى محافل بزرگ پزشكى جهان برسد و تا وقتى كه آنها تأييد نكردهاند نبايد مورد قبول قرار گيرد ، ولى بايد توجه داشت به اينكه ممكن است محافل بزرگ علمى جهان به علت بعضى تعصبات شخصى و غرورهاى فردى مطالب ما را قبول نكنند و چنان كه همه مىدانند در تمام طول تاريخ علم چنين وضعى در كليهء اجتماعات بشرى وجود داشته و اگر از تعصبات شديد مذهبى قرون وسطايى و تكفير دانشمندانى نظير گاليله بگذريم براى پاستور بزرگ و عدهء فوق العاده زيادى از محققان نامى نيز همواره اينچنين بوده است .
هامش
( 46 ) .Magister dixit( 47 ) .Romain Rolland ( 1866 - 1944 )( 48 ) .Victor Hugo ( 1802 - 1884 )