دست دهد پيدا نمايد ماده از " بلغم " است و مزاج بيمار " گرم و تر " مىباشد .
4 - اگر تورم كم و احساس درد ناچيز باشد و رنگ محل متورم به سبزى يا كبودى يا سياهى متمايل بوده و در لمس سرد باشد بايد دانست كه علت بيمارى از ماده " سوداست " در همه حالات فوق وضع مزاجى بيمار و ميزان سن و فصلى از سال كه بيمارى در آن بروز نموده و شرح احوال گذشته بيمار و درمانهاى انجامشده براى پى بردن به نوع " مادهاى " كه موجب بروز بيمارى شده راهنماى خوبى خواهد بود .
اگر " مادهاى كه " موجب بيمارى شده مركب باشد مثل " خون با صفرا " آميخته يا " خون با بلغم " تركيب شود و يا " خون با سودا " جمع آمده ، علائم بيمارى نيز تركيبى از دو ماده بهم آميخته خواهد بود و شناسائى آن براى طبيب مجرب آسان است .
علامت مشخصه اين علل مركب آنست كه نهادن ضمادهاى گرم يا سرد بر موضع دردناك تأثيرى در تسكين درد نخواهد داشت و گاهى ممكن است ضماد گرم سودمند افتد و گاهى شايد ضماد سرد مسكن واقع شود .
در بعضى از بيماران درد متحرك است و از مفصلى به مفصلى و از جائى به جائى حركت مىكند و سنگينى در محل درد وجود ندارد .
درمان
1 - دردهاى مفاصل كه علت " ماده خون " و مزاج " گرم و تر " باشد .
خون گرفتن لازمست . در دست از وريد بازيليك ( باسليق ) و در پا از سياهرگ سفن يا سياهرگهاى ديگر ساق پا بايد خون بگيرند . پس از دو يا سه روز استفراغ بايد بكنند . مخصوصا اگر درد در پاها باشد ، استفراغ نافع است اگر استفراغ كافى نبود بايد از داروهاى مسهل تجويز نمود . خاطرنشان مىشود كه ضماد گرم اگر در ابتداى پيدايش درد مورد استفاده قرار گيرد و همچنين ضمادهاى مخدر موجب نگهداشته شدن ماده در عضو بيمار شده و آماس و ورم را تبديل به تصلب و سختى خواهد نمود مخصوصا اگر ماده غليظ باشد . اگر ماده رقيق هم باشد آن را غليظ نموده و درمان مدتها به طول خواهد انجاميد .
درمان طبى را با تجويز داروى قىآور شروع مىكنيم و مطبوخى از هليله زرد ، هليله كابلى و افسنتين رومى ، شاهتره ، آلوسياه و مويز تهيه و آنقدر به بيمار مىخورانيم تا بطور كامل استفراغ كند .
اگر درد توأم با تب باشد آب عنب الثعلب و آب كاكنج و آب كاسنى را جوشانيده و سپس صاف كرده با مقدار كمى فلوس و تخم خيار چنبر به بيمار مىخورانيم و يا مىتوان از لبلاب ( ككى مار ) و بنفشه خشك و شكر استفاده نمود .