بيمار را وادار به استفراغ نموده و سپس با مواد مدر و ماء الاصول باقى ماده را از بدن خارج نمايند . دراينمورد اگر مانعى براى استفراغ كردن بيمار نباشد بهترين روش درمان تجويز مواد قىآور است و اگر با اين وجود احتياج به مسهل بود پس از تجويز مواد قىآور و استفراغ كامل بيمار مسهل تجويز شود .
اگر درمان بدرازا كشيد امكان دارد " صفرا " با ماده " بلغم " بهم آميخته باشد و اغلب نيز چنين است . لذا مسهل زياد " گرم " نبايد داد و مسهلى كه مىدهيم نبايد از موادى كه موجب خروج " صفرا " مىشود خالى باشد . زيرا اگر استفراغ براحتى و بدون صفرا باشد به زودى ماده در بدن جمع شده و بوسيله صفرا تقويت گرديده و مجددا بموضع درد بازگشته و موجب تداوم بيمارى خواهد شد . بايد دانست كه بهترين دارو در اينجا سورنجان است ( مخصوصا حب رازى مركب از صبر زرد ، پوست هليله زرد ، سورنجان مصرى كه بسيار مفيد و آزموده شده است ) و بهتر آنست كه سورنجان را با زيره و زنجبيل و فلفل بهم بياميزند تا ضررى براى معده نداشته باشد و براى تقويت قدرت مسهلى آن را با صبر و سقمونيا مصرف نمايند تا اخلاط رقيق را زودتر خارج نمايد و درد زود بر طرف شود . پس از آن از داروهاى نرمكننده و تحليل برنده سختىهاى موجود در مفاصل و عضلات مانند چربى پوست مرغ و پيه مرغابى استفاده نموده و آن را آب كرده و بر عضو مورد نظر بمالند . بلعيدن چند دانه فلفل درسته در روز به شرط توانائى ، در درمان اين نوع از بيمارى منفعت بسيار در بردارد .
مشخصات حب مسهل : سورنجان - زيره كرمانى - زنجبيل از هريك يك درم را با صبر سقوطرى دو درم و نيم حب نموده و با طبخى از شبت در حالت استراحت به بيمار بدهند . اگر مسهلى قوىتر لازمست از حب زير استفاده كنند :
تربد موصوف يك درم ، شحم حنظل يك دانگ عصاره قثاالحمار ( خيار وحشى يا خيار دشتى ) يك دانگ ، قنطوريون دو دانگ ، فرفيون دو دانگ ، سورنجان دو دانگ ، ماهيزهره يك دانگ و نيم و مقل دو دانگ كه مجموع آن يك خوراك مسهل است .
مشخصات حبى ضعيف : سورنجان نيم درم ، صبر يك درم ، سقمونيا يك دانگ
تركيب حبى قوى : ميزان مساوى از مواد زير : هليله كابلى ، بليله ، آمله مقشر شيطرج ، قاقله ، ماهيزهره ، سقمونيا كه مجموعا 3 تا 4 درم براى يك خوراك مسهل كافى است . اگر شخصى از علت ماده تركيبى " صفرا و بلغم " رنج مىبرد حب زير براى او مفيد خواهد بود :
ايارج فيقرا شش درم ، سورنجان ، بوزيدان ، ماهى زهره ، از هريك سه درم ، پوست هليله زرد هفت درم ، مقل ازرق هشت درم ، خربق سياه دو درم ، شحم حنظل سه درم با آب تره ( گندنا ) كه سه درم آن براى يك خوراك مسهل كافى است .
مشخصات مطبوخ سورنجان - اين مطبوخ موجب دفع " بلغم و صفرا " مىشود : پوست هليله
راز درمان ( رساله اى در پزشكى سنتى و گياه درمانى ) ( فارسى ) — صفحة 185
مساهمون: عبد الله احمديه
ص١٨٥