اگر حرارت بيمار كمتر باشد ده درم هليله زرد ، ده درم لعاب اسپرزه به بيمار مىدهيم پس از فروكش كردن تب آب عنب الثعلب ، آب كاسنى ، آب كرفس ، آب رازيانه را بهم بياميزند و يك مثقال ايارج فيقرا به آن اضافه نموده و پس از يك شبانهروز آن را صاف نموده و به بيمار بدهند .
اگر مزاج شخص سالم باشد ماده قىآورى شامل مطبوخ بورنجان و بوزيدان و حب سورنجان بايد بوى داد و پس از آن داروى مسهل تجويز نمود و سپس از داروهاى مدركه بسيار سودمند است استفاده كرد زيرا در بسيارى از كسان كه تجويز مسهل يا تنقيه سودبخش نيست مواد مدر موجب بهبودى مىگردد .
در بسيارى از موارد تجويز مسهل و مدر ممنوع است زيرا باعث آن خواهد شد كه ترى مزاج از بين رفته و " گرمى " بر " خون " ايشان غلبه كرده و به علل ديگر دچار گردد . دراينمورد طبيب بايد با دقت بيمار را تحت نظر گرفته و با حذاقت و استفاده از روش پيشينيان و به كار بردن آنچه از علوم پزشكى لازم مىداند بدرمان بپردازد .
2 - اگر علت " صفراوى " باشد نخست مواد قىآور بايد تجويز كرد و مطبوخى از هليله زرد و تمر هندى و عناب و آلوى سياه و شاهتره و تخم كشوث به بيمار داد و اثر آن را با تجويز صبر و سقمونيا تقويت كرد و اگر " صفرا و بلغم " توأمان باشد ايجاد استفراغ با حب سورنجان سودبخش است .
3 - اگر علت از " سردى " باشد نشانههاى " بلغم " و خلط خام پديدار مىشود . علائم نضج ( نپختگى ) « 1 » در ادرار نمايان مىگردد كه بايد به پختگى ادرار كمك كرد . بدينطريق كه هر بامداد كلنگبين عسلى با آبى كه در آن زيره و تخم رازيانه را جوشانيده باشند به بيمار بدهند .
اگر پس از چند روز علائم پختگى كامل در ادرار مشاهده نشد چند روز ماء الاصول توأم با روغن كرچك به بيمار داده و سپس موجب تحريك طبع ( با تجويز ايارج فيقرا و تربد از هريك به ميزان يك مثقال مخلوط با انگبين ) شده سه روز ديگر ماء الاصول داده و روز چهارم كلنگبين بدون ماء الاصول تجويز نمايند آن هم فقط به مدت يك روز . آنگاه با حب سورنجان و حب منتن و حب شيطرج
هامش
( 1 ) - علائم نضج در ادرار - نشان پختگى ادرار رسوبى است كه در ته شيشه محتوى ادرار جمع مىشود و رنگ آن سفيد و قوام آن نرم و هموار و قسمت روى آن رقيق است و اگر شيشه را تكان دهيم اين رسوب پراكنده شده و دوباره به ته ظرف باز مىگردد . طبيعىترين نوع آن نوعى است كه پيوسته پراكنده شده و بجاى خود برگردد .
رسوبى كه قوام آن نرم و هموار نبوده و غليظ باشد و در اثر تكان دادن شيشه به تمامى پراكنده گرديده و اجزاى پراكنده آن همانند نباشد دليل بر وجود بيمارى شديد است .