سركهء صاف بر آن ريزند و بقوام آورده يك اوقيه گلاب بر سر آن ريخته فروگيرند و اگر بجاى قند عسل اندازند سكنجبين عسلى شود و اگر بجاى سركه آب ليمون اندازند شربت ليمون مىشود و طريق ساختن شربت حماض و نارنج نيز چنين باشد
سكنجبين گلقندى دافع رطوبت معده و هاضم
صفت آن
نانخواه دو مثقال ساذج هندى برگ پودينه هر يك سه مثقال مويز منقى پنج توله همه را در سركهء انگورى يا قندى مقطر كه نيم پاؤ باشد بخيسانند و صبح با پاؤ آثار گلقند و يك سير گلاب بجوشانند تا به نصف رسد ماليده صاف كرده بيك رطل عسل بقوام آورند
[ سكنجبين سفرجلى مقوى معده و جگر ]
سكنجبين سفرجلى مقوى معده و جگر و مفيد ضعف هضم كه با عطش شديد بود و دافع آروغ بدبو و مشهى و هاضم طعام و مزيل حرارت معده و حرقت آن و مفتح سدهء جگر و ناقهين را كه تخلف در هضم داشته باشند نفع تمام بخشد و جالينوس ضمان كرده كه سكنجبين سفرجلى كه قدرى زنجبيل سوده در ان آميزند جميع امراض معده را كه بسيار گرم نباشد سود دارد و مقدار زنجبيل يك اوقيه بايد در يك من سكنجبين
صفت آن
آب به ترش قند سفيد هر يك يك رطل سركه قسم اول ربع رطل بجوشانند تا بقوام آيد و اگر بجاى سركه آب ليمون كنند صواب باشد و اگر حرارت كثير در مزاج مريض نباشد سكنجبين سفرجلى مركب بافاديه كه در تقويت معده و همه امور مذكور نافعست بسازند و طريق ساختنش اينكه مصطگى سنبل الطيب قرنفل يك يك درم در خريطه كرده وقت پختن سكنجبين بيندازند
سكنجبين بهليموئى كه متصف بمنافع مذكورست
صفت آن
آب به پنجاه مثقال سركه و گلاب و آب ليمون هر يك سى مثقال قند سفيد يك من بقوام آورند و اگر خواهند مركب سازند افاويه مسطوره وقت طبخ داخل سكنجبين كنند
سكنجبين بزورى بارد مفتح سدهء جگر و مدر بول و نافع استسقا كه با حرارت باشد و مفيد حميات و مسكن تشنگى
صفت آن
پوست بيخ كاسنى تخم خرپزه تخم خيارين هر يك پنج درم پوست بيخ باديان سه درم تخم . . . . .
ده درم نيم كوفته در سه رطل آب و سى مثقال سركه يك شبانهروز خيسانيده بجوشانند پس صاف نموده با يك من قند بقوام آرند
سكنجبين بزورى معتدل كه مفتح سدد جگر و سپرز و دافع حميات مركبه و مدر بولست
صفت آن
تخم كاسنى باديان تخم كرفس از هر يك هفت درم سنبل الطيب بست درم مجموع نيم كوفته در سه رطل آب و بست درم سركه بخيسانند يك شباروزى و بعد از آن بجوشانند و ماليده صاف نموده با يك آثار شكر سفيد بقوام آرند
نوع ديگر منقول از مجربات حكيم بقا خان
صفت آن
باديان تخم كرفس هر يك سه مثقال تخم كاسنى تخم خيارين هر يك پنج مثقال تخم خرپزه باديان پوست بيخ كاسنى تخم كشوث هر يك دو مثقال قند سفيد هفتاد و پنج مثقال سركهء تند انگورى به قدر حاجت بطور معمول بسازند
[ سكنجبين بزورى معتدل ريوندى ]
سكنجبين بزورى معتدل ريوندى معمول و مجرب حكيم ممدوح كه با وجود اشتمال آن بر فوائد تفتيح سدهء جگر و طحال و افادهء آن باستسقا و سوء القنيه استيصال مادهء تپ دائره و يرقان مىكند
صفت آن
بيخ باديان تخم كشوث ريوند چينى هر يك دو مثقال پوست بيخ كاسنى تخم خيارين هر يك پنج مثقال تخم خرپزه تخم كاسنى هر يك مثقال بقند سفيد و سركه به قدر كفايت سكنجبين سازند و هر روز نه مثقال يا كم بشيرهء تخم كاسنى و شيرهء تخم خيارين هر يك پنج مثقال يا كم از آن حسب حاجت به صاحب تپ بدهند
سكنجبين بزورى كه خفقهء كبد را نافعست
صفت آن
تخم كاسنى