فايده در بيان حال احساس حركتين و سكونين و عدم احساس آنها
پوشيده نماند كه :
* حركت آخر انبساط بنا بر ظهور او محسوس مىگردد .
* اما حركت اوّل انبساط كه ميل از مركز به محيط مىكند ، به سبب بودن او قريب از مركز ، محسوس نمىشود .
* و كذا ، [ حركت ] آخر انقباض غير محسوس بود ، زيرا كه شريان مفارقت مىكند از انامل هنگام قرب او به مركز . « 1 »
* ليكن نزد بعضى متقدّمين ، [ حركت ] اوّل انقباض محسوس مىگردد در چهار جنس نبض كه آن قوى و عظيم و صلب و بطىء است ؛ اما در نبض قوى بنا بر قوّت او * و در عظيم به واسطهء اشراف او * و در صلب به سبب شدّت مقاومت * و در بطىء به باعث طول مدّت حركت او .
پاورقی
( 1 ) . حكيم ارزانى در مفرح القلوب مىنويسد : « و قيد آخر انبساط و اول انقباض از آن نموديم تا سكونى كه در مطرقى بعد قرعه اولى و قبل قرعه ثانى واقع مىشود از اعتبار ساقط باشد ، و گرنه لازم آيد كه مطرقى مركب باشد از چهار حركت و چهار سكون . و هذا خلف ، چنانچه در محلش بيايد » .