بدانكه . . .
اكثر اقسام نبض مركّب مختلف كه اسمى مخصوص ندارند ، حسب تركيب ثنايى و ثلاثى و رباعى و خماسى و سداسى ، مثل اقسام نبض مركّباند كه در مقالهء اوّل مذكور شدند . [ پس ] بر آن قياس نمايند [ و ] حاجت به تحرير على حدّه ندارند .
و اقسام مركّب مختلف كه به اسماء على حدّه مخصوصاند در اينجا مسطور مىشوند و آن چهارده قسماند :
[ اقسام مركّب مختلف كه به اسماء على حدّه مخصوصاند ]
اول . غزالى
و آن نوعى از نبض مختلف در جزء واحد بود هرگاه بطىء باشد ، پس منقطع گردد از بطوء ، پس سريع شود ؛ يعنى نبض بطىء بود ، پس مختلف شود جزء واحد او بهطورىكه منقطع گردد از باقى اجزاء در بطوء و سريع شود .
بالجمله ، نبض غزالى حادث مىشود از اختلاف عارض در جزء واحد رگ هرگاه حركت مستوى بود .
و چون اين نبض مركّب است از اختلافات در سرعت و قوّت ، لهذا از مركّبات شمردهاند . چه ، ظاهر است كه جزء واحد سريع نمىگردد در حركت خود مگر بنا بر آنكه قوّت او اقوى از قوّت باقى اجزاء بود .