قسم اول در انواع نبض مركّب خماسى به اعتبار عظم و صغر و قوّت و ضعف و سرعت و بطوء و تواتر و تفاوت و صلابت و لين
و اين قسم سى و دو نوع باشد . هجده نوع از آن محصلةالوجودند و چهارده [ نوع ] غير محصلة الوجود :
1 . نبض عظيم و قوى و سريع و متواتر و صلب
و اين به واسطهء حصول ضدّيّت كه فىمابين عظيم و صلب است محصلة الوجود نيست .
2 . نبض عظيم و قوى و سريع و متواتر و لين
سببش غلبهء قوّه * و كثرت حرارت * و [ كثرت ] رطوبت بود .
و اين نبض از استعمال آب گرم و هواى گرم در حمّام به اعتدال ظاهر مىشود .
زيراكه استحمام معتدل قوّه زياده مىكند ( بنا بر تحليل فضول از بدن ) ، پس قوى مىشود نبض ؛ و بهر آنكه تسخين بدن مىكند نبض را سريع [ و ] متواتر مىگرداند ؛ و معذلك ، لين مىباشد به سبب كسب اعضا از رطوبت .
و خصوصا هرگاه استحمام به آب شيرين باشد ، پس عظيم نيز حاصل