قسم دوازدهم در انواع نبض مركّب رباعى به اعتبار قوّت و ضعف و سرعت و بطوء و تواتر و تفاوت و امتلاء و خلاء
و اين هم به شانزده نوع منقسم است :
1 . نبض قوى و سريع و متواتر و ممتلى
سببش قوّه قوى * و حرارت كثير * و امتلاء مادهء مضغط رگ است ، ليكن چندانكه عظيم را به درجهء اعتدالش فرود آرد و مؤدّى به صغر هم نگردد . ورنه ، به صورت عدم سبب انضغاط اين نبض بىعظم نباشد .
2 . نبض قوى و سريع و متواتر و خالى
و اين ، به سبب ضدّ ميان قوى و خالى ، امكان حصول ندارد .
3 . نبض قوى و سريع و متفاوت و ممتلى
و سبب و حال لزوم و عدم لزوم عظم اين مثل نوع اوّل است ، مگر حرارت كمتر از آنكه موجب تواتر گردد .
4 . نبض قوى و سريع و متفاوت و خالى
و كيفيّت عدم امكان حصول اين مثل نوع ثانى است .