4 . نبض قوى و سريع و متفاوت و لين
سبب قوى قوّت [ قوّه ] است * و سبب سرعت شدّت حاجت * و سبب تفاوت غلبهء قوّه و ايفاى حاجت به سرعت * و سبب لين لينت آلت بود . و اين نبض نيز عظيم باشد يا نباشد ؛ لما مرّ فى الثانى .
5 . نبض قوى و بطىء و متواتر و صلب
و اين نبض نيز ممكن الوجود نيست ( لاستحالة اجتماع القوى بالمتواتر التى سببها الضعف لا غير ) .
اگر قائلى بگويد : « مىتواند كه سبب تواتر شدّت حاجت باشد نه ضعف قوّه » ، مىگوييم كه آن بىسرعت نمىباشد ، و تواترى كه با بطوء مىباشد موجب آن ضعف قوّه بود ؛ كما مرّ فى بحث النبض المتواتر و المتفاوت .
6 . نبض قوى و بطىء و متواتر و لين
و اين نوع هم ، به سببى كه در قسم بالا گذشت ، ممكن الحصول نيست .
7 . نبض قوى و بطىء و متفاوت و صلب
سببش غلبهء قوّه * و عدم حاجت * و صلابت است . و اين نيز غير ممكن الوجود است ( لما قلنا فى النوع الاول ) ، مگر به صورت تسليم توجيه عدم صغر كه همان جا مذكور شد .
8 . نبض قوى و بطىء و متفاوت و لين
و سبب اين قوّت قوّه * و قلّت حاجت * و كثرت رطوبت باشد .
9 . نبض ضعيف و سريع و متواتر و صلب
سببش ضعف قوّه * و شدّت حرارت * و يبوست بود . و اين نبض بىصغر نباشد ( لحصول الصلابة ) . و سرعت بىقوت هم نباشد ، مگر آنكه صلابت آنقدر باشد كه عظم را به مرتبهء اعتدالش فرود آرد و به سبب كثرت حاجت - كه سبب عظم است - مؤدّى به صغر نگردد و ضعف نيز چندان نباشد كه مانع سرعت گردد . چه ، ضعف قليل منع سرعت نمىكند ؛ چنانچه در نوع آينده مىآيد .