قسم سيزدهم در انواع نبض مركّب رباعى به اعتبار قوّت و ضعف و سرعت و بطوء و صلابت و لين و امتلاء و خلاء
و اين نيز شانزده نوع بود :
1 . نبض قوى و سريع و صلب و ممتلى
2 . نبض قوى و سريع و صلب و خالى
و اين هر دو نوع ، بنا بر لزوم صغر به صلابت ، امكان وجود ندارند .
3 . نبض قوى و سريع و لين و ممتلى
سببش غلبهء قوّه * و كثرت حرارت * و رطوبت است * و امتلاء قليل كه سبب انضغاط رگ محدث صغر نگردد ، بلكه عظم را به مرتبهء اعتدال آن فرود آرد . ورنه ، در صورت عدم انضغاط اين نبض بدون عظم امكان وجود ندارد .
4 . نبض قوى و سريع و لين و خالى
و وجود اين ، بنا بر تضادّ بين القوى و الخالى ، يافته نشود .
5 . نبض قوى و بطىء و صلب و ممتلى
6 . نبض قوى و بطىء و صلب و خالى
و اين هر دو نوع ، به سببى كه در نوع اوّل و ثانى گذشت ،