قسم يازدهم در انواع نبض مركّب رباعى به اعتبار قوّت و ضعف و سرعت و بطوء و تواتر و تفاوت و صلابت و لين
و اين قسم نيز شانزده نوع باشد :
1 . نبض قوى و سريع و متواتر و صلب
و اين نبض حاصل نمىشود ( لوجوب الصغر بالصلابة ) ، مگر آنكه صلابت چندان بود كه نبض عظيم را به اعتدال آن فرود آرد و مؤدّى به صغر آن نگردد .
2 . نبض قوى و سريع و متواتر و لين
سبب او قوّت قوّه * و شدّت حرارت * و كثرت رطوبت است . و اين را عظم لازم است ( لتحقق جميع اسبابه ) ، مگر آنكه مادهء قليل موجب انضغاط رگ چندان گردد كه عظم نبض را به اعتدالش فرود آرد [ و ] مؤدّى به صغر نگردد .
3 . نبض قوى و سريع و متفاوت و صلب
و اين نيز امكان ندارد ( لما قلنا فى الاوّل ) ، مگر به صورت تسليم توجيه عدم صغر كه در آنجا مذكور شد .