5 . نبض صغير و سريع و صلب
سبب صغر و صلابت غلبهء يبوست است * و سبب سرعت شدّت حرارت ؛ و لا غبار عليه بهذا التوجيه . فافهم !
و اين نبض در ماليخولياى دماغى يافته مىشود ( ليبس السوداء و حرارة الاحتراق ) ، اما هرگاه حرارت احتراقى از اجزاى رماديهء محترقه زوال پذيرد ، در آن حالت ، سرعت به بطوء مبدّل گردد ( لبرد مزاج السوداء ) .
و ايضا در حماى يوم شمسى * و صداع [ صفراوى ] * و سرسام [ صفراوى ] * و دوار صفراوى پديد آيد ( لصلابة الآلة باليبس و شدة الحاجة بالحرارة ) .
6 . نبض صغير و سريع و لين
سببش انضغاط قوّه تحت مادهء خلطى يا غذايى است * و كثرت حرارت * و [ كثرت ] رطوبت . و سواى اسباب مذكوره ، اينچنين نبض امكان وجود ندارد . زيرا كه :
- سبب صغر ، در اينجا ، اگر ضعف قوّه يا قلّت حاجت باشد ، آن هر دو ضدّ اسباب سرعت است و اجتماع الضدّين محال ، و صلابت خود ممكن نيست ؛ كما لا يخفى .
7 . نبض صغير و بطىء و صلب
سببش قلّت حرارت است و صلابت آلت به واسطهء يبس يا برد مجمّد .
[ و ] اينچنين نبض دلالت بر برد مزاج نمايد و عند كثرت برد متفاوت هم گردد .
و اين نبض در صداع سوداوى * و شخوص * و ماليخولياى سوداوى مىباشد - به سبب صلابت آلت بنا بر كثرت يبس و جفاف كه مانع ميل طبقهء عاليهء رگ بر طبقهء سافلهء آن باشد و بدان سبب در عرض بكاهد ، و به سبب قلّت حاجت به سوى ترويح كه مانع انبساط تام و سرعت حركت بود و به واسطهء آن در طول و حركت كمى رو نمايد - اما از اختلاف خالى نبود ( لعصيان الآلة عن مطاوعة القوة بسبب