قسم هفتم در انواع نبض مركّب ثلاثى به اعتبار عظم و صغر و سرعت و بطوء و امتلاء و خلاء « 1 »
اين نيز بر هشت نوع بود :
1 . نبض عظيم و سريع و ممتلى
سببش شدّت حاجت ، چندانكه به عظم و سرعت تمام گردد * و كثرت خون در شريان است .
و اين نبض در خفقان دموى به سبب حرارت خون و امتلاء آن يافته مىشود .
2 . نبض عظيم و سريع و خالى
اين به سبب اضداد اسباب به وجود نيايد .
3 . نبض عظيم و بطىء و ممتلى
سببش كثرت حاجت چندانكه به عظم تمام شود * و امتلاء رگ از خون بود . و اين بىضعف يا تفاوت ممكن نبود . فافهم !
4 . نبض عظيم و بطىء و خالى
سبب اين كثرت حرارت است چندانكه به عظم اكتفا كند و قلّت خون .
هامش
( 1 ) . ( در نسخه ) : خلوّ .